لوږه د افغانانو تلپاتې رنځ

د تلې یا میزان ۲۴ مه برابره وه  د خوړو له نړیوالې ورځې سره چې د نړۍ په بیلابیلو هیوادونو کې ترینه یادونه کیږي. دا ورځ زموږ په هیواد کې هم هر کال د غونډوپه ترڅ کې لمانځل کیږي.

دا ټولو ته څرګنده ده چې هیواد مو سربیره پر دې ، چې یو کرنیز هیواد دی، یو له هغو هیوادونو څخه دی ،چې له کلونو راپدیخوا د تپل شوې جګړې له کبله د نورو ستونزو تر څنګ له سختو اقتصادي ستونزو ، لوږې ، بیکارۍ او فقر سره لاس او ګریوان دی.

د دغو ستونزو بیلګې مو په تیرو څه باندې دریو لسیزو کې تر بل هر وخت ښې تجربه کړې ،ځکه په دې کلونو کې چې کومې ناخوالې رامنځ ته شوې هغه ټولې زموږ ځوریدلي ملت وزغملې. په تیرو کلونوکې حتی خلکو د لوږې او ناچارۍ له کبله خپل اولادونه وپلورل او ځینو خو له دې کبله چې خواړه نه درلودل د وښو له خوړلوهم ډډه ونه کړه.

ملګري ملتونه وایي چې له ۲۰۰۲ تر ۲۰۰۹ زیږیز کال پورې له افغانستان سره نږدې ۳۵ میلیاردډالره مرستې شوې خو بیا هم ډېری افغانان په وېرونکې لوږه کې ژوند کوي

په افغانستان کې د بهرنيو مرستو خورا زيات حجم د دې لپاره چې نظامي عمليات پرمخ روان وي، مصرفېږي،ترڅو مخالف مقاومتونه وځپي او په سيمه کې يوه پياوړي حکومت ته لاره هواره شي. هغه منابع چې د بياجوړونې تر عنوان لاندې تخصيص شوي، د ملي پلان له  همغږۍ نه پرته مصرف شوي او په حقيقت کې يې د افغان ملت لپاره کومه لاسته راوړنه نه لرله. ٤٠ فيصده مرستې چې تقريباً ٦ بليونه ډالره کېږي د ٢٠٠٨ کا ل تر نيمايي پورې حتی هيواد ته نه دي رسېدلي، دغه رقم له غربي کمپنيو سره د راز راز پروژو لپاره قرارداد شوي.

د ملګرو ملتو د بشري حقونو کمېشنر ادعا کوي چې هر دریم افغان له مطلقې لوږې سره مخ دی او همدومره افغانان له یادو هغو، لږ ښه ژوند لري.

نوموړی په افغانستان کې بډې او رشوت او د افغانانو په لومړنیو اړتیاوو د نړیوالې ټولنې نه پوهېدا او یا له دغو اړتیاوو سترګې پټول د افغانانو د لوږې اصلي لامل بولي.

په دغه راپور کې ملګري ملتونه وایي، له اتو کلونو  ډېر وخت کیږي چې امریکا او ایتلاف یې د طالبانو رژیم وپرځاوه،خو افغانستان لا هم د ډېرو میندو د مړینې له امله دنړۍ دویم او د ماشومانو د مړینې له پلوه دریم هیواد دی.

ملګري ملتونه په خپل راپور کې زیاتوي چې یواځې ۲۳ سلنه افغانان د څښاک پاکې اوبه لري او د افغانانو د زده کړې په اړه وایي چې  ۲۴ سلنه افغانان چې  عمر یې له ۱۵ کلونو ډېر دی په لیک لوست پوهیږي او د کوچیانو او ښځو د لیک لوست سویه ډېره ټیټه ده.

ملګري ملتونه دا خبرداری هم ورکوي چې د هغو افغانانو شمېر ورځ په ورځ ډېریږي چې له روښانه راتلونکي ناهیلي شوي دي.

دملګرو ملتونو سازمان راپور ته په کتو سره دا ښه په ډاګه او روښانه کیږي ، چې د فقر او لوږې د کچې لوړیدو عوامل کوم دي او سربیره پر دې چې هیواد مو زراعتي هیواد دی ،څنګه او ولې له لوږې سره لاس او ګریوان یو.

په هیواد کې په زیاته کچه دښتې او میرې شته چې په آبادولویې کیدای شي د پام وړ غله دانه تر لاسه شي. همداشان که هغه اوبو ته بندونه جوړ شي کومې چې هر کال له هیواد څخه ګاونډیو هیوادونو ته توییږي، په لوړه کچه ځمکه به خړوبه او همداشان به د بریښنا په تولید کې هم مثبت ګام اوچت شوی وي. خوله بده مرغه په دې ټولو چارو کې د یوه منظم سیسټم د نشت له کبله دا هر څه په ناوړه حالت کې دي. سږ کال هم داسې ګنګوسې تر غوږو کیږي چې په ګاوندویو هیوادونو کې د سیلابونو د راوتو له کبله او همداشان د هیواد په دننه کې هم د سیلابونو او زراعتي حاصلاتو د له منځه وړلو له کبله به د ژمي په موسم کې خلک له لوږې او قحطۍ سره لاس او ګریوان وي.

دا او دې ته ورته ستونزې به تر هغو له موږسره مل وي، تر څو په دې ټولو مواردو کې یو منظم سیسټم او مدیریت موجود نه وي.