پاكستان اوړه بندولى شي، خو د مخالفينومخه نشي نيولى

 

پاكستان اوړه بندولى شي، خو د مخالفينومخه نشي نيولى

 

په افغانستان كې دغلې دانې كمښت او د اوړو پرلېږد باندې د پاكستان له خوا د بنديزلګولو مسئله يو له هغو بحثونوڅخه شمېرل كېږي، چې په دې وروستيو دوه دريو مياشتوكې دمطبوعاتو په لومړيو پاڼوكې ځاى وركول كېږي.

 تېركال په هيواد كې د يخنۍ، ورښتونو، قيمتۍ او لوږې له كبله زموږ ګڼ شمېر هېوادوال مړه شول او ژوندي پاتو  له ستونزو ډك ژمى تير كړ او د يوشمېرنورو بيا لاسونه او پښې هم د يخنۍ له كبله پرې شوې . له بلې خوا  قيمتۍ هم پر خلكو خپله واكمني ټينګه كړې او د يوې ۵۰ كيلويي بورۍ اوړو بيه له ۷۵۰ افغانۍ نه ان ۱۸۰۰ افغانيوته پورته شويده او دولت په دې لړكې تراوسه په كوم جدي اقدام لاس نه دى پورې كړى.

په هر حال تير كال ، خو له خورا ستونزو سره تير شو، خو نوى كال هم له پيله د دغو ستونزو ښكارندوى دى .  همدا اوس اوس يو ځل  بيا د اوړو او غنمو بيې په بازارونو كې په بې سارې كچه اسمان ته ختلې  او زموږ ډيرى هيوادوال يې د اخستلو توان نلري. د هيواد په ځينو ولايتونو كې خو له همدا اوس نه اوسيدونكي له قحطۍ سره مخامخ دي او داسې ويل كيږي، چې په بادغيس ولايت كې سږ كال هغه شنه بوټي، چې خلكو به د خوراكي توكو په توګه ترينه استفاده كوله هم نه دي راشنه شوي او خلك د لوږې او قحطۍ له كبله خپل ماشومان خرڅوي او له ځينو نورو ولايتونو څخه بيا داسې ګنګوسې را رسي ، چې خپل څاروي په ډيره ارزانه بيه له دې ويرې، چې له لوږې مړه نه شي پلوري.

د كال په پيل كې  د بزګر په ورځ جمهور رئيس كرزي له بزګرو وغوښتل، چې په خپلو ځمكو كې نيالګي كينوي تر څو يې په دې توګه د بزګرانو پام د ترياكو له كرڅخه اړولى وي. ځكه په تيرو كلونو كې افغانستان د نړۍ په كچه 93 سلنه د ترياكو توليدونكى هيواد و.

خو د كرنې وزير بيا بزګرانو ته خبر دارى وركړ، كه چيرې دوى په خپلو ځمكو كې غله، دانه ونه كري، نو راتلونكى كال به خلك له خورا ستونزو او قحطۍ سره لاس او ګريوان وي.

د كرنې وزير په داسې حال كې د خواركي توكواو غلې دانې په كركيله ټينګار كوي، چې تير كال جمهور رئيس د ملګرو ملتونو په عمومي غوڼده كې د حبوباتو له پلوه د افغانستان د خود كفايۍ ډاډ وركړ او همداشان د كرنې وزير هم خلكو ته ډاد وركړى و، چې افغانستان د غنمو او خوراكي توكو، پوره زيرمې لري او دې ته دومره اړتيا نشته، چې له بهرنيو هيوادونو يې وپيري.

خو د كال له پيله دا په ګوته كيږي، چې نه خو هيواد د غلې دانې له كبله خود كفا دى او نه هم د كرنې وزير څرګندونې د قيقې دي، ځكه چې لا هم بزګرانو ته د كوكنارو د كر په بديل كې داسې څه نه دي وركړ شوي، چې د هغو په كر دې دوى څه ناڅه د پام وړ ګټه تر لاسه كړي، چې دوى بيا دې ته راضي شي، چې په خپلو ځمكو كې د كوكنارو پر ځاى حبوبات وكري.

پورتنيو ټكو ته په پاملرنې  له يوې خوا د ګاونډي هيواد پاكستان څخه د غنمو او اوړو پر وارديدو بنديزلګول شوى  او له بلې خوا د نړۍ په كچه د غنمو د بيو لوړوالى به سږنى كال زموږ هيوادوال له ډيرو ستونزو سره مخامخ كړي.

همدا اوس اوس پاكستان د افغانستان په باب په داسې يو سياست لاس پورې كړى، چې يوه بورۍ اوړه هم له هغه هېواد څخه څوك نشي اړولى او ان د اوړو د مخنيوي لپاره يې په پلي او ګرځنده لارو ډيورند پولې ته څېرمه سخت بنديزونه لګولي دي، خو جالبه بيا دا ده همدغه هېواد، چې افغانستان ته د اوړو د راوړلو مخه نيولى شي بيا ځاى ځاى ادعاكوي، چې دوى په خپلو پوځي هڅو سره افغانستان ته د افغان دولت د مخالفينو د اوښتولو مخه نشي نيولى،حال دا چې د پاكستان همدغه چال چلند د دې ښكارندويي كوي كه دوى وغواړي په پوله كې د هرډول تاوتريخوالي او جنګيالو د اوښتولو مخه نيولى شي  ،خو داسې بيا نه كوي او په افغانستان كې دجګړې اور تاند ساتي.

 

ښحې ژورنالستانې او ورپېښ ګواښونه

ښحې ژورنالستانې او ورپېښ ګواښونه

پدې وروستيو كې د بيلابيلو عواملو له كبله د هيواد په رسنيو كې د ښځو ونډه څه نا څه ټكنۍ شوې او هغه ښځې، چې په رسنيو كې كار كوي له ډول، ډول ګواښونو سره مخامخ كيږي.

په دې هكله د افغانستان د ژورنالستانو د آزادې ټولنې رئيس رحيم الله سمندر هم خپله انديښنه څرګنده كړې او د ښځو ژورنالستانو د كار په وړاندې يې د خنډونو يادونه كړې.

زموږ په ټولنه كې په ټوليز ډول په ټولنيزو چارو كې د ښځو د كار كولو په وړاندې خنډونه شته او له همدې وجهې هغوى لا هم پدې ندي توانيدلې، چې دغه خنډونه له منځه يوسي.

په رسنيو كې د ښځو ونډه وروسته له انتقالي دورې څه نا څه پراخه شوې وه، خو په تيرو دوو كلونو كې، چې په هيواد كې نا امنۍ ډيرې شوې، زموږ هغه خويندې، چې په رسنيو كې دنده ترسره كوي له ګواښونو سره مخامخ دي. په تيرو دوو كلونو كې زموږ د څو تنو ژورنالستانو خويندو  وژل كيدل هغه څه دي، چې دغه ټكي ته د تائـيد مهر ږدي. د طلوع تلويزيون خبرياله شيما رضايي، د شمشاد تلويزيون ويانده پيغله څانګه آماج او د جبل السراج د آزادې راډيو چلوونكې ميرمن ذكيه، ذكي د رسنيو هغه ژورنالستاني وې، چې په ناڅرګند ډول ووژل شوې او پرته له دې، چې د مړينې علل او عوامل يې په ګوته شي او هغه د اړوندو چارواكو له خوا په هر اړخيز ډول وڅيړل شي، يوازې د هغوى له مړينې څخه يادونه وشوه او وروسته بيا د ټولو له ذهنونو هيرې شوې او هيڅ ډول جدي غبرګون يې د مړينې په خاطر د چارواكو له خوا ونه ښودل شو.

په هيواد كې ورځ تر بلې نا امنۍ زياتيږي او ورسره د ژورناليزم د فعالينو يا كاركوونكو لمن هم راټوليږي، په تيره بيا دغه ناوړه او نا امنه شرايط زموږ د هغو خويندو پر فعاليتو تر نورو ډير اغيز ښندي، چې په دې  برخه كې كار كوي.

پرته له پايتخت او ځينو لويو ښارونو، زموږ خويندې نه شي كولاى، چې د هيواد لرې پرتو سيمو كې د رپوټ يا خبر جوړولو په موخه لاړې شي او حتى ځينې وخت خو بيا په ښارونو كې هم كله، چې د يوې موضوع د څيړلو يا رپوټ جوړولو په خاطر په ټولنو كې راڅرګنديږي د ځينو خلكو له ناوړه غبرګون او چلند سره مخامخ كيږي او ځورول كيږي.

زموږ يو شمير خويندې، چې د ښځينه رسنيو په راس كې دي او مسووليت يې په غاړه لري، د هيواد دښمنانو له ګواښ سره مخامخ دي او هر وخت او ناوخت ورته اخطارونه وركول كيږي، چې له خپلو دندو څخه دې ګوښه شي.

په داسې حال كې، چې زموږ په ټولنه كې ښځې د ټولنې هغه برخه ده، چې تر نورو هغو له ډول، ډول تاوتريخوالو، ظلمونو او حق تلفيو سره مخامخ دي، چې په اوسنيو شرايطو كې هغوى داسې ارګانونو يا بنسټونو ته اړتيا لري، چې د دوى د ژوندانه د ښه كيدو او په ټولنه كې د دوى د حقونو د تامين په خاطر په رښتينې توګه او په ډير زړه سوي كار وكړي او د دوى دردونه او ناخوالې په ګوته كړي او د حل لارې ورته ومومي، چې دا كار تر ټولو په ښه توګه بيا هم زموږ هغه خويندې كولاى شي، چې په رسنيو كې كار كوي او تر نورو ډير ښه د دغو خويندو په ربړونو پوهيږي. كه چيرته د دوى د فعاليت ساحه يا ډګر هم وتړل شي، نو څرګنده ده، چې افغانې ښځې به يو ځل بيا لكه د تيرو تورو دورو په څير له ناخوالو او تاوتريخوالو سره لاس او ګريوان وي.

۶۰زره ماشومان په مخدره توكو روږدي دي

                ۶۰  زره ماشومان په مخدره توكو روږدي دي

 

نوې شمېرې ښيي، چې په افغانستان كې نږدې ۶۰ زره ماشومان په هغو سيموكې په مخدره توكو روږدي دي، چې د كوكنارو كركيله پكې زياته شوې ده.

د نجات سنټردرئيس ډاكتر طارق په وينا د دغو روږدو ماشومانو عمرونه د ۱۳ نه تر ۱۵ كلونو پورې اټكل كېږي. ډيرى دغه ماشومان د خپلو كورنيو په غوښتنه د كوكنارو په كروندو كې په كار لګيا دي. دغه راز په ځينو شمالي ولايتونو كې بيا ميندې له دې كبله، چې د كار بوج پرې زيات وي او ماشومانونا ارامه كړې وي ،هغوى ته مخدره توكي اپين او د كوكنارودانې وركوي.چې البته په پايله كې بيا دا وړ ماشومان په نا غوښتلې توګه په نشو روږدي پاتې كېږي.

دغه راز په هيواد كې جنګ، جګړې، اقتصادي ستونزې او بيسوادي هم په نيشه يي توكو د روږدېدلوله بنسټيزو عواملو څخه شميرل كيږي.

همدا شان زموږ ډيرى هغو ماشومانو، چې د كورنيو مشران، پلرونه او ان ځينويې خپله ټوله كورنۍ  له لاسه وركړې ، دې ته اړ شوي، چې د يوې مړۍ ډوډۍ د ترلاسه كولو لپاره شاقه كارونوته مخ واړوي ، چې بالاخره د همدغو كارونو په لړكې په ناغوښتلې توګه د سكون او ارامتيا لپاره له نيشه يې توكو كار اخلي او پرې اخته كېږي.

همدارنګه ډيرى شمېر ماشومان بيا په ډير كم عمر كې د اقتصادي ستونزو له كبله د كار موندلو په موخه ګاونډيو هيوادونو ته په سفرځي او كله، چې بيرته هېواد ته راستنيږي، نو يو روږدي او معتاد انسان ترينه جوړ وي.

افغانستان يو له هغو هيوادونو څخه دى، چې د نړۍ په كچه په سلوكې ۹۳ نيشه يي توكي توليدوي او په هيواد كې د همدغه توليد او قاچاق له كبله بيا په خپله افغان زلميان او تنكي ماشومان او ان  ښځې هم په دې موادو روږدى كيږي.

په مخدره توكو او جرايمو كې د ملګرو ملتونو د څانګې د رپوټ پر بنسټ ۱۲۰ زره  ښځې په مخدره توكو روږدې دي، همدا شان د دغې ادارې په وينا په افغانستان كې له پنځه سوه زور پورته كورنۍ د مخدره توكو په كرنه بوختې دي، چې دا رقم د افغانستان د ټول نفوس ۱۴ په سلو كې جوړوي.

د هيواد په كچه څه باندې يو مليون كسان په دغه وژونكو او كورورانو موادو روږدي دي، چې په رښتيا هم دغه شميره د انديښنې وړ ده.

اوس، اوس په هيواد كې د نورو ستونزو تر څنګ د مخدره توكو د قاچاق او توليد لوړه كچه په يوه بنسټيزه او ځورونكې ستونزه بدله شوې.

كه څه هم اوسني دولت او نړيوالې ټولنې د دغې ستونزې په له منځه وړلو كې څه نا څه كارهم كړى او لر او بر يې چيغې او سورې او چتې كړې، خو له بده مرغه كومه د پام وړ بريا يې نه ده لرلې.  شايد دا له دې كبله هم وي، چې له څو كلونو راپديخوا ويل كيږي، چې دولتي لوړ پوړي چارواكي هم د دغو موادو په كښت او قاچاق كې ښكيل دي او لاس لري، نو همدا سبب دى، چې دولت او بهرني قوتونه د هغو په مهارولو  كې ندي بريالي شوي. بل پلوته داسې نښې نښانې هم څرګندېږي، چې ځاى ځاى په افغانستان كې مېشت بهرني ځواكونه هم په لاسي توګه د كوكنارو كركيلې ته لمنه وهي.

تير كال د هلمند په ولايت كې ميشتوبريتانوي قوتونو هم د يوې اعلاميې په خپرولو سره خلكو ته خبر دارى وركړ، چې دوى د دغو توكو د كښت په مخنيوي كې له خلكو سره هيڅ كار نلري او ممانعت هم نكوي. د هغوى دا اعلان په هلمند كې دسمون غږ راډيوله لارې خپور شو.

په هر حال خو د انديښنې خبر خو دا دى، چې اوس زموږ ماشومان او تنكي ځوانان هم په دغو وژونكو توكو روږدي كيږي، چې كه كورنۍ، دولت او اړونده چارواكي ورته جدي پاملرنه ونكړي، نو په رښتيا به هم يو ناورين رامنځته شي.

كه څه هم يو شمير د علاج مركزونه شته، خو د معتادينو د شمير په پرتله ډير لږ دي. دغه ستونزه نه يوازې په هيواد، بلكې په نړيواله كچه  لمن پراخوي  او د افغانانو لپاره يوه زړه بوږنوونكي پيښه ګڼل كيږي.

نو بالاخره د يوې ټوليزې پايلې په توګه ويلاى شو، افغان دولت ته پكارده، چې په سږني كال كې د نيشه يي توكو په وړاندې په خپله مبارزه كې رښتنۍ واوسي او د دغه ناوړه بوټي په له منځه وړلو كې د نړيوالې ټولنې پوره ملاتړخپل كړي او كه نه نو دا بحران به د افغانستان د راتلونكي نسل لپاره له زغمه وتلى وي.