RSS  

حق نه وركول كېږي، اخستل كېږي

 څه موده مخكې د پاكستان په بلوچستان ايالت كې پنځه تنه بې ګناه  پيغلې نجونې، چې په زور او جبر سره يې له واده كولو انكار كاوه، د سيمې د سپين ږيرو، مشرانو او د دغو پيغلو د كورنيو لخوا لومړۍ په ګوليو وويشتل شوې او بيا وروسته پداسې حال كې، چې ځينې يې لا هم ژوندۍ وې، ژوندۍ ترخاورو لاندې شوې.

خو ترټولو جالبه دا ده، چې له دغې ناوړه او وحشيانه پيښې، د پاكستان دولت يوه سناتور هم په ډيرې بيشرمۍ سره ملاتړ وكړ او دغه انساني ضد عمل يې پر ځاى او مناسب وګاڼه.

دا پېښه داسې مهال په بلوچستان كې رامنځته شوې ده، چې نړۍ د پرمختګ او تمدن پر خوا رهي ده  او د هرډول ظلم اواستبداد په وړاندې سنګرونه نيسي. دا كاراو دا عمل نه له اسلامي قوانينو سره سرلګوي او نه هم له نړيوالو قوانينو، نو پوښتنه دا ده، چې دا پيغلې د كوم قانون پربنسټ پردغې سزا محكومې شوې دي؟ دا وحشيانه پېښه همدا اوس اوس د هراګاه او باخبره انسان په ذهن كې د جهالت د وختونو پېښې انځوروي، چې كوچنۍ جنكۍ به ژوندۍ په ځمكه ننويستل كېدلي.

څوارلس سوه كاله كېږي، چې د اسلام مقدس دين خپل پلويان لري او د جهالت او ناپوهۍ ټولې پردې يې له منځه وړې او خپل د ايمان په رڼا سره د جهالت له تاريكيو راايستي دي، خو جالبه ده، چې يوشمېرخلك لاهم د ظلمت د تورو تمبو ترشا ژوند تېروي او په داسې ناوړه او ناروا اعمالو لاس پورې كوي.

د اسلام د مقدس دين ترټولو لومړنى درس دا وه، چې ښځه يې له نارينه وو سره سياله كړه او خلك يې وپوهول، چې ښځه هم د نارينه وو په څېرحقونه لري او پكارده، چې د دغو حقونو درناوى يې وشي، خو د زياتې اندېښنې ځاى دى، چې د پاكستان په څېر په يوه هېواد كې ، چې په نن او سبا كې له پرمختللې نړۍ سره د سيالۍ ټټر وهي او  آټومي وسلې جوړوې، سناتوران يې د پوچ باور څښتنان وي او له داسې شرموونكې څخه ملاتړ وكړي، حال داچې همدا اوس اوس د پاكستان په ډېرو ادارو او څوكيو كې باندې ښځې حكومت كوي او ان ويل كېږي، چې دغه سناتور د پيپلزګوند غړى دى، داسې يوه ګوند غړى، چې مشري يې ترڅه وخت وړاندې پورې مرحومې بينظيربوټو كوله.

كه د ګاونډي هيواد پاكستان څخه، خپل هيواد افغانستان  ته راستانه شو، دا ډول  پيښو د تل لپاره زموږ په هيواد كې د خلكو او مدني ټولنو او ښځينه بنسټونو غبرګونونه راوپارول او دغه كار يې وغانده. په رښتيا هم، چې ښځې په هغو هيوادونو كې، چې وروسته پاتې دي او يا هم د پرمختګ په لور خپل لومړني ګامونه اوچتوي يوه محرومه برخه جوړوي.زموږ په هيواد كې هم زموږ ځوريدلو ښځو، خويندو او ميندو له كړاوونو ډك ژوند تير كړى او لا تر اوسه يې هم تيروي.

كه په ټولييز ډول په هيواد كې د ښځو ژوندانه ته نظر واچو ليدل كېږي،  چې زموږ د هيواد ماشومې نجونى په لرې پرتو سيمو او ولايتونو كې په ډير كم عمر كې يا په زور سره  ود يږي ، يا په بدو كې وركول كيږي، يا خرڅيږي او يا هم د ټوپكواكانو او زورواكانو له خوا پرې جنسي تېري كېږي، چې په دې وروستيو څو مياشتو كې يې د څرګندو بېلګو او نمونو شاهدان يو.

په دې وروستيو كې د جنسي تېري زياتې پېښې ثبث شوي او ان ويل، چې يو تېري كوونكى، چې په ډله ييزه توګه يې د يوې ښځې اود هغې پرلورجنسى تېرى كړى و او بيا په دولس كاله بند محكوم شوى و، د جمهور رئيس كرزي په فرمان له بنده خوشې شوى دى او دا كار عمل د دې څرګندويي كوي، چې د دا ډول پېښو عاملينو ته يا سزا نه وركول كېږي او يا هم زوروركسان دي، چې د خلكو عزت او ناموس ورته دوه توته ارزښت نه لري.

كه څه هم ، چې په څو وروستيو كلونو كې د هېواد  په لويو ښارونو په تيره بيا په پلازمينې كابل كې ښځو ته تر ډيره د زده كړې او كار شرايط آماده شوي ، خو موږ يوازې ښارونو ته ټول هيواد نه شو ويلاى ، ځكه  چې د هيواد په لرې پرتو سيمو، كليواليو او بانډو كې لاهم زموږ خويندې له كور څخه د باندې د وتلو اجازه نه لري ، د ليك لوست لپاره ورته شرايط نه دي آماده ، په كورنيو كې ورته له نارينه و سره برابر حقوق نه دي وركړل شوي او  لا هم ورته د دوهم جنس په سترګه كتل كيږي ، په زوره او جبر وديږي او په حقيقت كې  خپل برخليك په خپله خوښه نه شي ټاكلى.

كه څه هم د ښځو د حقوقو او دفاع تر نامه لاندې ډير داسې بنسټونه شته ، چې كار كوي ، خو لكه څنګه ، چې اړينه ده د هغوى د ستونزو د لرې كولو په لار كې يې مثبت رول نه دى لوبولى او په تشو كنفرانسونو او سيمينارونو پيسې لګوي. كه چېرې دا ډول بنسټونه د كليوالو ښځو پرمټ او مرسته د خپلو حقونو په خونديتوب راووځي څرګنده ده، چې په ټولنه كې به يې اغېزمتوب ثابت شي، ځكه چې حق نه وركول كېږي، بلكې اخيستل كېږي.

 امنيتي كمپنۍ تر كومه بريده په جرمونو ښكيل دي؟

په هيواد كې د امنيت ساتنې په موخه دپوليسو او اردو پر ځواكونو سر بيره يو شمير داسې كورنۍ او بهرنۍ امنيتي كمپنۍ هم شتون لري ، چې د شخصي شركتونو ،بانكونو ،انجيوګانو اونورو د امنيت ساتنې په موخه دنده تر سره كوي .

په دې وروستيو كې په ګڼو سيمو په تيره بيا د كابل په ښار كې له خلكو سره داسې شكونه موجود  وو، چې په خپله امنيتي كسان ( پوليس او اردو ) په شوكو، غلاوو او تښتونو كې لاس لري او د شپې په تياره كې د پوليسو او ملي اردو په جامو كې غلا كوي، ماشومان تښتوي، لارې نيسي او داسې نور جنايتونه تر سره كوي.

ښايي له همدې امله وو، چې د كورنيو چارو وزارت لاس په كار شو او دا لټه يې پيل كړه، چې څرګنده كړي، څوك د ملي پوليسو له يونيفورم څخه په استفادې په غلا او غدو لاس پورې كوي او د خلكو په وړاندې د ملي پوليسو دريځ كمزورى كوي. د نوموړي وزارت وياند زمري بشري د يوه كنفرانس په ترڅ كې وويل، چې د دوى د معلوماتو له مخې د يو شمېر شخصي امنيتي كمپنيو غړي په غلاو او تښتونو كې لاس لري. نوموړي دا هم وويل، چې يو شمېر دغه كمپنۍ پخپل سر فعاليت كوي او تر اوسه يې د كار او فعاليت رسمي جواز نه دى ترلاسه كړى او راجستر نه دي.

د همدغو شكونو او تورونو له وجهې وو، چې د كابل د پوليسو مشر عليشاه پكتياوال وويل، چې د خصوصي امنيتي شركتونو يو شمير كار كوونكي په سترو جنايتونو، داړو، سړي وژنو او نورو شوكو كې ښكيل دي.

د لوړ پوړو امنيتي چارواكو د دغو څرګندونو له امله خلك دې ته منتظر وو، چې دولت به پر دغو كمپنيو پشپړې څېړنې تر سره كوي او تر خپلو څېړنو وروسته به يو شمېر كمپنۍ او د هغوى غړي د همدغو جرمونو د ترسره كولو له امله زندان ته اچوي. خو لكه څنګه، چې ليدل كېږي دولت په دې برخه كې ډېر جدي ګام پر مخ نه ږدي، پرته له دې اړينه وه، چې يو څو كمپنۍ او دهغوى غړي په دې جرمونو نيول كېږي.

په افغانستان كې د پوليسو چارواكي وايي، چې په كابل كې يې د يو شمير امنيتي كمپنيو د تړلو چاره پيل كړې ده. دا هغه كمپنۍ دي، چې د دولت له اړخه يې د اخستل شوې اجازې موده پاى ته رسيدلې وه. د كابل د امنيه قوماندانۍ چارواكي وايي، چې په تيرو څو ورځو كې يې د دغو شخصي كمپنيو نه ايله دوه تړلې او د نورو د تړلو هڅې هم روانې دي. دغه چارواكي دا هم وايي، چې دم ګړۍ تر ۶۰ زيات امنيتي خصوصي شركتونو په شاوخوا كې په كابل كې امنيتي دندې تر سره كوي. د پوليسو چارواكي دا مني، چې د دغو شركتونو يو شمير كار كوونكي په سترو جنايتونو، داړو، سړي وژنې او نورو شوكو كې ښكيل دي.

د كابل د پوليسو د جنايي جرمونو په وړاندې د مبارزې مشر عليشاه پكتياوال وايي، چې پخوا هم د دغو شركتونو كاركوونكي په ورته تورونو نيول شوي او د يو شمير نورو نوم لړ اوس هم د كابل د پوليسو په واك كې دى. د كابل پوليسو د چارواكو په وينا همدا اوس هم د هغو مشكوكو كسانو نوم لړ، چې په غلا غديو كې ښكيل دي او له دغو شركتونو سره تړاو لري، د پوليسو تر پلټنې لاندې دي.

دغه چارواكي وايي، چې دا مهال د ۶۰ په شاوخوا كې امنيتي شركتونه يوازې په كابل كې فعاله دي، چې په سپكو او درندو وسلو سمبال دي. له دوى سره ماشينګڼې، راكټونه او لاسي بمونه شته، چې پخوا يې د افغانستان له دولته جواز تر لاسه كړى دى.

خو تر دې مهاله روښانه نه ده، چې څومره امنيتي كمپنيو د افغان حكومت جواز تر لاسه كړى دى.

څه موده وړاندې د كابل ښاريانو هم له دولته غوښتي وو، چې دغه شركتونه دې وتړي، هغوى هم په دې خبره ټينګار كړى، چې د دغو كمپنيو كاركوونكي په غلاوو او وسله والو شوكو كې ښكيل دي.

خو افغان چارواكي وايي، چې يوازې هغه خصوصي كمپنۍ تړل كيږي، چې د هغوى د كار د جواز موده تيره شوې او تر دې وروسته د هغوى چارې نا قانونه ګڼل كيږي. اوس مهال زرګونه كسان په دغو كمپنيو كې په كار بوخت دي، چې د بهرنيو ادارو، يو شمير بانكونو او په افغانستان كې د بيا رغونې د ادارو د امنيت چارې پر مخ بيايي. پوښتنه دا ده، چې ايا دولتي چارواكو پر دې هم فكر كړى او كه نه، چې د تړل كېدونكو كمپنيو كسان به نورو كمپنيو ته مخه كوي او بيا بۀ هم ستونزې راولاړوي؟

ډېرى د نظرخاوندان په دې اند دي، چې دولت بايد په ښكاره توګه دا ډاګيزه كړي، چې كومې كمپنۍ تر كومه بريده په جرم او جنايتونو كې ښكېل دي او دولت له هغوى سره څه ډول چلند كوي؟

اختر ، بې ځايه ملاماتوونكي دودونه او قيمتي  

اختر په رارسيدو دى او زموږ مسلمان او متدين خلك وروسته له يوې مياشتې روژې او عبادت، د اختر د راتګ هر كلى كوي.

كه څه هم په هيواد كې دا اختر، له شپږو كلونو مخكې اختر څخه ډېر جوت توپير لري، خو له بده مرغه لا هم په هيواد كې پوره او ډاډمن امنيت او ثبات نشته او زموږ زيات شمير هيوادوال په بيلابيلو نومونو او تورونو، كله د بهرنيو ځواكونو په بمبار اوكله هم د دولت د مخالفينو د انتحاري حملو قرباني كيږي، دم ګړى هم د رسنيو د رپوټونو په بنسټ د هيواد په جنوب كې زموږ يو زيات شمېر هيوادوال په اوښكو او وينو كې شپې تېروي او د خپلو عزيزانو په ماتم كې ناست دي. همدا شان د روژې په دې مباركه مياشت كې كابل ښاريان هم بې داغه پاتې  نه شول او په وروستيو انتحاري حملو كې زموږ يو زيات شمير بې ګناه هيواد وال  ، ښځې او ماشومان شهيدان شول ، چې كورنۍ يې په وير او ماتم كښيناستې . له بلې خوا په بازار كې د خوراكي توكو لوړه بيه هم د دې لامل ګرځيدلې، چې زموږ بې وسه او بې وزلي خلك له راز، راز انديښنو سره لاس او ګريوان وي . د بيو دا بې حده او زياتې لوړيدنې خلك دې ته رسولي ، چې يوازې د يوې مړۍ وچې ډوډۍ په موندلو اكتفا وكړي . په تيره بيا په دې ورځو كې د وچو ميوو دانو بيې خو بيا ان هغه د چا خبره آسمان ته اچتې شوې ، چې يوازې يو محدود شمير كسان كولاى شي ، چې تر لاسه يې كړي او غريب او بيچاره خلك يې بيا يوازې په ليدلو ځان تسلا كوي .

افغاني ټولنه، چې يوه اسلامي، سنتي او دوديزه ټولنه ده پكې د مذهبي او ملي ورځو په رارسيدو سره د هيواد په بيلابيلو سيمو كې ډول، ډول دود او دستورونه شته. د اختر په رارسيدو، كورنۍ له خپل وس او توان سره سم وچې او تازه ميوې اخلي، د كورنيو ټول غړي نوې جامې جوړوي او كه د كورنۍ هلك نامزد وي، نو د كوژدنې كورته يې د اختر جوړه وړي، چې پكې وچه اوتازه ميوه ، د نجلۍ او د هغې د كورنۍ نورو غړو ته جامې شاملې وي، چې په ځينو سيمو كې بيا دغه دود له اندازې زيات مصارف لري او زموږ هيوادوال، چې ډيرى يې له اقتصادي ستونزو او نيمګړتياوو سره مخامخ دي، نشي كولاى د دغو بې ځايه مصرفونو جوګه شي، په تيره بيا په اوسني نرخ او نوا كې، چې بيې ډيرې اوچتې دي او د آزاد بازار په نامه هر څوك، چې هر څه يې زړه غواړي او په هره بيه يې، چې زړه وي د هيواد والو د اړتيا وړ مواد پلوري. دولت هم له دې امله، چې له ازاد بازار نه ملاتړ اعلان كړى پر بازار حتى ډېر لږ كنټرول هم نه لري.

په ټولنه كې بې ځايه او ملا ماتوونكي دود او دستورونه له پخوا نه حاكم دي، ان په ځينو سيمو كې خلك دومره ورته د ډېر ارزښت په سترګه ګوري، چې كه ډير خراب اقتصادي حالت هم ولري، د دغو رواجونو په ځاى كول خپله وجيبه بولي، چې دا كار له يوې خوا كورنيو ته اقتصادي ستونزې رامنځ ته كوي او له بلې خوا هغه زاړه او بې ځايه رسم و رواجونه، چې له ډيرو پخوا وختونو دود  وو پر ځاى ساتي.

اوس، چې زموږ ټولنې له پخوا څخه له فرهنګي، علمي، تخنيكي او ټولنيز پلوه ډير بدلون كړى او د تمدن او پرمختګ په لور ګام اوچتوي اړينه ده، چې په دې برخه كې هم پوره پاملرنه وشي او د ټولنې پوه او تعليم يافته وګړي په خپلو ښو او ګټورو نظريود هغو كسانو، چې د دغه ډول بې ځايه او ملا ماتوونكو دودونو ملاتړ او پيروي كوي د پوهاوي هڅه وكړي. 

                              په عمومي حشر كې د خلكو ونډه كمه وه

له تېرو شپږو كلونو راپديخوا، چې اكثرو مهاجرينو د نوي نظام له راتګ سره هيواد ته مخه كړې، ټول زور يې پر كابل ښار اچولى او له دې كبله دغه ښار له هره اړخه له ګڼو ستونزو سره مخ دى. يوه لويه ستونزه، چې كابل تل ورسره په دې شپږو كلونو مخ دى هغه د ښار صفايي ده، چې نه دولت او نه هم خلكو ورته پوره توجه كړېده.

كابل ښاروالۍ وخت ناوخته ځينې هڅې كړې دي، خو تر هغه بريده، چې دغه هڅې موثرې ثابتې شي، كوم اساسي ګام نه دى پورته شوى. ځكه كابل د افغانستان پايتخت دى او په كار ده، چې د يوه پايتخت په توګه د هغه پاكي او صفايي ته توجه وشي، چې نه ده شوې.

د كابل ښار اوسېدونكو هم د هغه مسووليت له كبله، چې د خپل ښار په وړاندې لري، دغه مسووليت نه دى ترسره كړى، چې څرګنده بېلګه يې موږ د كابل ښار په لارو كوڅو كې په ځاى بيځايه د كثافاتو په كوټې كولو كې وينو.

د دې لپاره، چې موږ هم د نورې نړۍ د هيوادونو د پايتختونو په خېر خپل پايتخت هم پاك او سوتره ووينو په كار ده، چې خلك او دولت په ګډه مټې راونغاړي او د چاپيريال په پاك شاتلو كې ونډه واخلي. د دې كار لپاره لازمه ده، چې پخپله خلك او يا هم ښاروالي د يوه منظم پلان له مخې په هرو دريو مياشتو كې يو عموموي حشر په لاره واچوي او دا هغه كار دى، چې د ښار د پاكوالي ضمانت كولى شي. خو متاسفانه، چې دغه روحيه ډېره كمزورې ده او بايد د هغه غښتلتيا لپاره ډېر كار وشي.

د زمري په څلورمه نيټه د جمعې په ورځ، د كابل ښار د پاكۍ په خاطر يو عمومي حشر په لاره واچول شو، چې په دې كار سره د همغې ورځې تر پايه پورې د ښار بيلابيلې برخې د ښاروالۍ د كاركوونكو، وزارت خانو د مامورينو، امنيتي ارګانونو او نورو بنسټونو له خوا پاكې شوې، چې په رښتيا هم د ښار د پاكۍ په خاطر يو مثبت او ګټور اقدام و.

انسان په كومه ټولنه كې، چې ژوند كوي، دنده لري، چې په اړونده ټولنه كې د نورو ټولنيزو نزاكتونو د مراعاتولو تر څنګ د خپلې سيمې د پاكۍ په ساتلو كې هم پوره پاملرنه وكړي او لكه څنګه، چې د خپلې كورنۍ چاپيريال پاك ساتي، خپله كوڅه او ښار هم پاك وساتي.

نن سبا د ټولې نړۍ په كچه د چاپيريال د ساتنې په برخه كې يو زيات شمير ستونزې لكه د هوا ككړوالى، صوتي ككړوالى او نورې ستونزې موجودې دي. خو له بده مرغه دغه ستونزې بيا تر نورو ټولو زموږ په هيواد  كې ډيرې تر سترګو ګيږي.

زموږ د هيواد په لويو ښارونو په تيره بيا د كابل ښار كې د خلكو د ډيرې ګڼې ګوڼې له كبله دغه ستونزې بنسټيزې او د پام وړ ګرځيدلې، چې په هيواد او په تيره په لرې پرتو سيمو كې د امنيتي ستونزو، وچكالۍ او كمزوري اقتصادي له كبله د هغو سيمو استوګن د كار موندلو په موخه دې ته اړ شوي، چې لويو ښارونو او په تيره بيا مركز (كابل ښار) ته مخه كړي.

د وګړو د همدغې ګڼې ګوڼې له كبله د كابل ښار استوګن، د چاپيريال او صوتي ككړتيا څخه له ستونزو سره مخامخ دي.

كه څه هم د ښار په بيلا بيلو برخوكې د كثافاتو د اچولو په خاطر صندقونه ايښودل شوي، خو له بده مرغه زموږ ځينې ښاريان د مسووليت د نه احساس كولو له كبله د دې په ځاى، چې كثافات په ټاكلي ځاى كې واچوي، د صندوق شاو خوا يې اچوي او يا خو د ځان د نه په عذابولو په خاطر دا زحمت نه وباسي، چې ترټاكلي ځاى پورې يې ورسوي او همدا، چې د خپل كور له دروازې څخه يې را و ايستل د كور مخې يا د بل ګاونډي د كور مخې ته اچوي، چې دا كار بيا پخپل وارخورا ناوړه عمل دى.

زموږ د ځينو هيوادوالو او ښاريانو د همدغې نه پاملرنې له كبله زموږ كوڅې او ښارونه له كثافاتو ډك دي، چې له يوې خوا د ښار بڼه ناپاكه ښكاري، له بلې خوا ښاريان له بيلا بيلو ناروغيو سره لاس او ګريوان كوي. د ښار په پاكۍ او ستره ګۍ كې يوازې ښاروالي نه شې كولاى، چې د ټول ښار او كوڅو نظافت وساتي، بلكې همدا ښاريان دي، چې د مسووليت په احساسولو كولاى شي، د ښاروالۍ له چارواكو سره مرسته وكړي او خپل ښار هم خپل كور وګڼي. له بلې خوا د اسلام په مقدس دين كې هم نظافت د ايمان جز ګڼي، نو اړينه ده، چې هرڅوك په دې امر كې خپله ايماني او وجداني دنده ترسره كړي، خو په خواشينې سره بايد ووايو، چې زموږ ډير شمير ښاريانو په دغه ټولنيز امر يعني  حشر كې لكه څنګه، چې اړينه  وه برخه وانه خستله او ځانونه يې بې مسووليته وګڼل او لكه  د نورو ورځو په څير يې خپلو ورځنيو دندو ته ادامه وركړه، چې د دوى دغه بې تفاوتي او برخه نه اخستنه د ډير تاسف او خواشينۍ وړ ده، ځكه كه د نړۍ په كچه نورو هيوادونو ته نظر واچوو وينو، چې وګړي يې څومره د خپلو خلكو او ټولنې په وړاندې د مسووليت احساس كوي او تل خپلې شخصي ګټې د ملت په ګټو كې ويني خو موږ بيا داسې نه يو، تل مو خپلې شخصي ګټې د ملت تر ګټو  پورته ګڼلې او هيچكله مو د هيواد پالنې احساس په زړونو كې نه دى را ژوندى كړى ا و دا مو هم نه دي ويلي، چې هيواد مو د كور حيثيت لري. 

د هيواد، ټولنې او خلكو په وړاندې همدغه بې تفاوتي د دې لامل ګرځي، چې زموږ هيواد په وروسته پاتې هيوادونو كې وشميرل شي.

د ښځينه بنديانوحالت د اندېښنې وړدى

په هيواد كې د ښځو د نورو ستونزو تر څنګ، يوه ستونزه، چې ترټولو جدي برېښې هغه په زندانونو كې د هغو ښځو شتون دى، چې  د ډول ډول جرمونو له امله پرتې دي. لكه څنګه ، چې ټولو ته جوته ده د تېرو شپږوكلونو په تېرېدو سره سره بيا هم د افغانستان زندانونو وړشرايط نه دي موندلي او لاهم ترې د شكنجو رپوټونه وركول كېږي. دغه حالت نه يوازې په نارينه زندانونو كې ترسترګوكيداى شي، بلكې ښځينه زندانونه هم ترې خوندي نه دي .

له يوې خوا د زندانونو غير صحي وضعيت او له بلې خوا د بنديانو دوسيو ته نه رسيدګي هغه څه برېښې، چې د بند له پوره كيدو سره سره يوشمېر بنديان په بند كې شپې تېروي.

افغانستان داسې يوه ټولنه ده، چې ښځې ته پكې د تل لپاره د دوهم جنس په سترګه كتل شويدي او نارينه يې په حق كې هرډول تاوتريخوالى روا بولي. همدا ټولنيز او كورنۍ تاوتريخوالى دى، چې ډېرى وخت يې له امله ښځې د زندان د تورو تمبو ترشا غورځول كېږي او بيا يې هغه تش په نامه حقوقي سازمانونه هم په ملاتړنه راوځي.

همدا اوس اوس ښځې په افغاني ټولنې كې په وهلو او ټكولو سربېره يا په بدو كې وركول كېږي او جبرا له يوه داسې چا سره واده ته اړ وېستل كېږي،چې هډو د نجلۍ خوښه نه وي.

كه چېرې په واقعبينانه توګه دغې قضيې ته نظر وشي، ليدل كېږي، چې په جيل كې پرتې ډېرې ښځې او نجونې په هغو كورنيو پورې اړه لري، چې يا جبرا واده ته اړ وېستل شوې وي او يا په بدوكې وركړاى شويدي، چې بيا ډېرى وخت يې دوسيې په محاكموكې د فرار منزل ترنوم لاندې ارزول كېږي.

پردې سربېره اقتصادي ستونزې او د ژوندانه ناوړه حالت ، په كورنۍ كې د نارينه او ډوډۍ راوړونكي له لاسه وركول ، هغه څه دي چې له امله يې يوشمېر بې وزله  ښځې  داسې كارونو او چارو ته مخه كوي، چې پايله يې يا بند وي  يا فحشا او يا هم ځان سوځونه  . په هرحال  له ډيرى زانداني ښځو سره  بيا واړه ماشومان هم په زندان كې پراته دي، چې په روزنه يې ناوړه اغيز ښندي اوپه راتكونكي كې كله ناكله يو خطر ناك مجرم جوړولاى شي .

د عدلېې وزارت د معلوماتو له مخې دمګړۍ په  پلچرخي زندان كې ۸۲ تنه افغانې او ۱۰ تنه بهرنۍ ښځې بنديانې دي ، چې په بېلابېلو تورونو نيول شويدي . همداشان د كندوز ولايت زندان هم يو له هغو زندانونو څخه دى ، چې پكې د زندانيانو حالت د انديښنې وړ دى . په دغه زندان كې څه دپاسه ۱۰ تنه ښځينه بنديانې سره له ۸ ماشومانو استوګنه لري ، چې د زندان له ناوړه حالت اود چارواكو له بد چلند څخه سر ټكوي او ادعا كوي ، كه څوك واسطه او پيسې ونه لري ، نو په مياشتو او كلونو په زندان كې پاته وي ، خو كه څوك پيسې او واسطه ولري ، كه هر څومره لوى جرم يې هم كړى وي ، له بند څخه خوشي كيږي . د كابل په پلچرخي زندان كې هم د زندانيانو حالت د غور او انديښنې وړ دى . ژورنالستان حق نه لري ، چې د زندانيانو د ستونزو او اړتياوو په هكله ګزارش جوړ كړي ، حتى د زندان چارواكو د ښځو وزارت له خوا بنديانو ته د مرستو د ويشلو څخه هم ممانعت وكړ .

همداشان څه موده وړاندې د پلچرخي له زندان څخه  د پارلمان  د استازې له ليدو وروسته ګنګوسې شوې ، چې په زندان كې ځينې ښځې د زندان اړوندو چارواكو او ساتونكو له خوا د جنسي تيري سره مخامخ شوې دي ، چې بيا وروسته دغه ګنګوسې رد شوې ، خو په هر حال په هيواد كې د زندانونو ناوړه حالت د بشر د حقونو د خپلواك كمسيون د انديښنې وړ دى .

بنديان د زندان له ناوړه او غير صحي چاپيريال ، د كمو او بې كيفيته خوړو او غير صحي اوبو له پلوه شكايتونه لري د مثال په توګه ويلى شو ، چې د پروان ولايت په زندان كې اوبه د ټانكر په وسيله وړل كيږي او بيا په يوه حوض كې ذخيره كيږي او بنديان يې څښي .

په ۲۰۰۴ كال كې د كميسيون د كتنې او بررسۍ څانګې وكولاى شول ، چې د عدلېې وزارت په مرسته د پلچرخي په نارينه او ښځينه زندان كې د زندانيانو د شكايتونو د اچولو په خاطر صندقونه كيږدي ، چې په هغو كې له ۳۵ښځينه بنديانو ۲۸ يې او له ۶۲۳ نارينه بنديانو څخه ۱۳۶تنو بنديانو خپل شكايتونه په دغو صندقونو كې اچولي وو او د زندانونو له بد وضعيت څخه يې پكې شكايتونه كړي وو .

كه څه هم تير كال كميسيون د زندانونو د ښه والي په برخه كې ځينې ګامونه لكه د چارواكو د ښه چلند ، د ښې ډوډۍ او  له ميندو څخه د هغوى د ماشومانو د بيلوالي او هغوى ته د وړكتونونو د جوړولو په برخه كې اوچت كړي وو ، خو له بده مرغه لكه څنګه چې اړينه ده ، كوم بنسټيز بدلون پكې را نغى .

په دې وروستيو كې د عدلېې وزارت د ځينو بهرنيو موسسو په مرسته د كابل په بادام باغ سيمه كې يو ښځينه زندان په دريو پوړونو او د ۲۴ خونو په درلودلو جوړ كړ ، چې په دغه زندان كې درسي خونې ، حمام ، د لاسي صنايعو او خياطۍ د زده كړې خونې ، تشنابونه او نور د اړتيا وړ توكي په پام كې نيول شوي ،او دا هيله كېږي، چې د دغه زندان په فعاليدلو به د ښځينه بنديانو د استوګنې ستونزې څه نا څه كمې او لازم سهولتونه به په اختياركې وركړاى شي. خو بند او زندان كه هرڅومره ښه شي او د ژوندانه ټول امكانات هم ولري، خوچې د انسان ازادي ترپوښتنې لاندې وي په هېڅ نه ارزي.   

شپږمليونه ماشومان

له بيلابيلو ګواښونو سره مخامخ دي

ماشومان، چې د سبا ورځې ځوانان او جوړوونكي دي، ډيرې پاملرنې او ښې ښوونې او روزنې ته اړتيا لري.

له بده مرغه زموږ په هيواد كې دغو تنكيو ګلانو او نيالګيو ته لكه څنګه، چې ښايي پرته له هغو كورنيو څخه، چې د ژوندانه ټولې آسانتياوې ورته برابرې دي ، پاملرنه نه كيږي. دغه ماشومان د زيږون له ورځې بيا تر ځوانۍ پورې له ډول، ډول نا خوالو سره لاس او ګريوان وي. په هيواد كې د تنظيمونو د خپلمنځي جګړې له كبله، خلك له بيلا بيلو اقتصادي او ټولنيزو ستونزو سره غاړه غړۍ دي. كله ، چې يو ماشوم زيږي لومړۍ خو هغه د مور له بطن څخه د نه خوړو او يا نورو عواملو له كبله ډير ضعيف او نا توانه حتى معيوب نړۍ ته راځي ، وروسته له څه مودې د كورنۍ د اقتصادي ستونزو له كبله له خوار ځواكۍ سره لاس او ګريوان كيږي او كله ، چې بيا لږ رالوى شي د خپلې كورنۍ د اقتصادي ستونزو له وجهې او د دې لپاره، چې يوه مړۍ ډوډۍ هم ځان او هم خپلې كورنۍ ته لاسته راوړي شاقه كارونو ته مخه كوي. په داسې حال كې ، چې د بشر د حقونو په قانون كې ماشومان د شاقه كارونو له كولو څخه منع كړى شوي دي.

 په هيواد كې د شپږ مليونو په شاوخوا كې ماشومان له بيلا بيلو خطرونو لكه شاقه كارونه، جنسي تيرى، په مخدره توكو روږدتيا، اجباري او مخكې له وخت څخه ودونو سره مخامخ دي.

دغه شميره پنځوس په سلو كې هغه نجونې او هلكان دي، چې تر نولسو كلونو ښكته عمر لري، چې په اوس وخت كې له دوولس مليونه ماشومانو څخه يوازې شپږ مليونه يې ښوونځيو ته جذب شوي او پاتې نور يې له پورته يادو شوو خطرونو سره مخامخ دي.

د هيواد په ځينو ولايتونو په تيره بيا په كابل ښار كې د ګوتو په شمير د ماشومانو لپاره د آشيانې په نامه مركزونه او يو دوه مرستونونه شته، چې په هغو كې هغه ماشومان، چې د جنګ جګړو له كبله يې خپل پلرونه او ميندې له لاسه وركړي او يا هم د اقتصادي ستونزو له وجهې كار كولو ته اړ دي راټول شوي.

څه موده مخكې، د بلخ په ولايت كې هم د كار او ټولنيزو چارو وزارت د چارواكو له خوا د (ماشومانو لپاره د امن كور ) تر نامه لاندې يو محافظتي مركز، چې مخكې پرانستل شوى و، وكتل شو او د نوموړي وزارت د يوه مرستيال په وينا په نورو ولايتونو كې به هم دا ډول مركزونه پرانستل شي.

خو دا، چې د دغه ډول مركزونو جوړيدل به تر كومه بريده بريالي او ګټور وي بيله خبره ده، ځكه تر هغه چې زموږ په هيواد كې شته ستونزې لكه جنګ، اقتصادي ستونزې، بيكاري، بې كوري، قيمتي او داسې نور له منځه لاړ نه شي، په ټوليز ډول به د دغه ډول مركزونو جوړول، چې كه څه هم څه نا څه ګټور دي، د خوارو، بې وزلو او در په دره ماشومانو ژوند ښه نه كړي.

دولت ته ښايي، چې په دې هكله جدي او بنسټيز ګامونه پورته كړي او هغه تنكي ګلان او د راتلونكي شتمني، چې د ژوندانه ناخوالو مړاوې كړي دي، سره راټول او دا زمينه ورته برابره كړي، چې دوى هم لكه د نورې نړۍ  د ماشومانو په څېر، زده كړه وكړي او سالمه او ښه روزنه تر لاسه كړي.

لیكونكې: امنه مايار                                       

                               بې پروايي او خپلسري، ستونزې راولاړوي

ليكونكې: امنه جان مايار

                       د باميانو په ولايت كې ښوونيزې ستونزې

د باميانو په ولايت كې به د مواصلاتي لارو د بنديدو له كبله د اتو زرو په شاو خوا كې زده كوونكي له زده كړو محروم پاتې شي.

په دې وروستيو كې د باميانو ولايت په ورث ولسوالۍ كې د سلطان رباط، دهن ورث، وار زاغ، پيتاب جوى او څو نورو منځنيو ښوونځيو لارې د هغو ورښتونو او سيلابونو له امله، چې پدغو سيمو كې راغلي او پلونه، پلچكونه يې ويجاړ كړي، بندې شوې.

سږ كال د نورو كلونو په پرتله د ورښتونو له كبله رامنځ ته شوې ورانې ويجاړې ډيرې دي او داسې ويل كيږي، چې تر دوو، دريو راتلونكو مياشتو پورې به هم دغه لارې جوړې نشي. پداسې حال كې، چې پدې ولايت كې د ښوونځيو لوست د غويي په پنځلسمه نيټه پيل كيږي، نو كه دولت او مرستندويه ټولنې د دې ستونزې په اوارۍ كې له خلكو سره مرسته ونكړي په رښتينې به په باميانو كې ډير زده كوونكي د ښوونځي له تګ څخه پاتې شي .

له بلې خوا د باميانو ولايت، چې يو مركزي ولايت دى خلك يې ډيرى وخت د مواصلاتي لارو د بنديدو او ډيرو  ورښتونو له كبله له خورا ستونزو سره لاس او ګريوان دي .

په دغه ولايت كې له يوې خوا نا مناسبه اراضي او له بلې خوا د دغه سيمې سوړ ژمى د دغو ستونزو زيږنده دي. له بلې خوا د وخت د  دولتونو نه پاملرنه هم د دې لامل كرځيدلې ، چې په دغه ولايت كې كوم د پام وړ پرمختګ منځ ته نه دى راغلى او بې وزلي خلك يې لكه د ډيرو پخوا زمانو په څير لاهم په غرونو او د غرونو په غارونو كې استوګنه لري . په دغو سيمو كې خلك د ژوندانه له هر ډول آسانتياوو لكه پاكې اوبه، بريښنا، روغتون، پاركونه او داسې نورو څخه يا خو بې برخې دي او كه شته هم د ګوتو په شمير دي.

د ژمي په موسم كې بيا د  واورو د  ډير ورښت له كبله لارې بنديږي او په مياشتو، مياشتو خلكو ته خوراكي او اړين مواد نه رسيږي .

په دغه ولايت كې د ټولو نورو ستونزو تر څنګ ، سږ كال د سيلابونو د راوتلو له امله ، په ډيرى سيمو كې پلونه اوپلچكونه له منځه تللي ،  لارې يې بندې كړې او  ښوونيز بهيريې له ځنډ سره مخ كړى ، چې خلك يې په اندښنه كې اچولي . هسې هم پدغه ولايت كې ښوونيز سيستم له ډيرو ستونزو لكه د درسي خونو ، ميز او څوكۍ ، مسلكي ښوونكو نه شتون  او نورو سره مخ دى ، خو بيا هم په نسبي توګه زده كوونكي او خلك ورته هيله من وو ، خو دې وروستيو ټوكيدلو ستونزو د دغو سيمو استوګن څه نا څه انديښمن كړي .

په ټوليزه توګه په هيواد كې ښوونيز سيستم له خورا ستونزو سره مخامخ دى ، چې له بده مرغه د لنډ مهالي او انتقالي دولت له رامنځ ته كيدو راپديخوا هم په دغه سيستم كې د پام وړ او ټينګ ګامونه ندي پورته شوي . بايد ووايو ، چې څه نا څه كار شوى ، خو بيا هم حتى په پلازمينه كې زده كوونكي تر شنه آسمان او ياهم خيمو لاندې ، په تش ډاګ پرته له ميز او څوكۍ څخه زده كړه كوي . په ځينو نورو ولايتونو كې بيا زده كوونكي په تيره بيا نجونې د امنيتي ستونزو له كبله نشي كولاى ښوونځي ته لاړې شي ، چې دا ټولې هغه دپام وړ ستونزې دي ،چې په هيواد كې يې د ښوونې بهير ټكنى كړى ،چې  اړونده چارواكي بايد  ورته جدي پاملرنه و كړي،  ځكه ښوونه او روزنه د هرې ټولنې د پرمختګ او نيكمرغۍ  بنسټ جوړوي.

ليكونكې: امنه مايار

                                             د بيان د آزادۍ مخه مه نيسئ !

په دې وروستيو كې د دولت د رياست دفتر لخوا، يو مكتوب ځينو دولتي ادارو ته ليږل شوى، چې په كې له دولتي چارواكو څخه غوښتنه شوې، له ژورنالستانو سره د  دولت پر ضد له مركو څخه ډه ډه وكړي، چې دا خبره د بيان د آزادۍ او د رسنيو د قانون پر خلاف يو ګام ګڼل كيږي او دا  امر د دې لامل شوى، چې دولتي چارواكي رسنيو ته په بيلابيلو برخو كې له مالوماتو وركولو څخه ډه ډه وكړي.

د دې ډول مكتوب په ليږلو سره، دولت يو ځل بيا دا وښوده، چې د افغانستان حكومت د يو ډموكراتيك نظام له ماهيت سره بشپړه آشنايي نه لري.

پداسې حال كې، چې دا كار يو غير قانوني كار دى.  دا د دې لپاره،  چې د رسنيو په قانون كې دا په ډاګه شوې، چې دولتي چارواكي ښاريانو په تيره بيا ژورنالستانو ته د مالوماتو په وركولو موظف دي او كله، چې موږ يوه چارواكي او مامور ته مراجعه كوو او هغه د مالوماتو له وركولو ډه ډه كوي، په حقيقت كې هغه د رسنيو د قانون له دغې مادې څخه سر غړاوى كوي.

څه موده وړاندې د ملي امنيت رياست هم يو شمير رسنيو ته رسمي مكتوب ليږلى و، چې ګواكې هغوى نه شي كولاى، چې له دولت سره په مخالفت كې ګزارشونه جوړ او خپاره كړي. داسې اټكل كيږي، چې ځينې داسې ستونزې دننه په دولت كې شته، چې چارواكي نه غواړي په ډاګه شي.

د بيان او فكر آزادي د افغانستان د خلكو اساسي حق دى او هيڅ څوك، پرته له اساسي قانون څخه نشي كولاى دا حق له هغوى څخه واخلي.

رسنۍ، چې په افغانستان كې د دولت څلورم ركن يا پايه ګڼل كيږي، د ټولنې د عيني واقعيتونو بيانوونكې دي، خو په دې شرط ، چې دغه رسنۍ ، خپلواكه، بيطرفه او په هيڅ ارګان پورې تړلې نه وي، خو له بده مرغه زموږ په هيواد كې د رسنيو اړوند كاركوونكي، چارواكي او ژورنالستان له خورا نا خوالو سره مخامخ دي او نشي كولاى، چې په ډاډمن ډول خپلې دندې پر مخ يوسي. ډير ځله د راپور جوړولو په وخت كې د چارواكو او زورمندانو له ناوړه چلند حتى وهلو، ټكولو سره مخ كيږي.

په تير كال كې د ژورنالستانو د وهلو ټكولو، سپكاوي، تهديد، برمته كېدو او حتى د وژنې ۴۰ پيښې په افغانستان كې ثبت شوې، چې دا شمېره په ټوله نړۍ كې بې سارې ده.

تر ټولو زړه بوږنوونكې پيښه، د طالبانو لخوا د آزاد او افغان ژورنالست اجمل نقشبندي وژنه ده، چې په ډيره بې رحمۍ سره ووژل شو. د دغه ځوان ژورنالست په وژنه كې نه يوازې دا، چې طالبانو لاس درلود بلكې دولتي چارواكو هم له دغه پيښې سره په خورا بې پروايۍ چلند وكړ او په ډيره بې مسوولتۍ يې له هغوى سره د بهرني ايټآليايي ژورنالست په بدل كې د دوى پنځه تنه بنديان خوشې كړل، خو د خپل افغان هيوادوال په هكله يې هيڅ هم ونه كړل او پرې ښوده، چې په ډيره بې رحمۍ ووژل شي.

كه په رښتينې د رسنيو او ژورنالستانو په وړاندې دولت دومره بې تفاوته واوسي او د هغوى د ځاني او كاري ژوند د تامين او تضمين په هكله مثبت او كوټلي ګامونه پورته نه كړي، په رښتيا به هم په افغانستان كې د بيان د آزادۍ، رسنيو او ژورنالستانو حالت له نا خوالو ډك وي.   

                                             كم درسي ساعتونه؛ بې ګټې دي

په دې وروستيو كې د هيواد، د ښوونيزو ستونزو په لړ كې، يوه هم په ځينو ښوونځيو كې د درسي خونو د نه شتون او د زده كوونكو د ډيرې شميرې له كبله په دريو او آن څلورو ټايمونو يا وختونو كې د زده كړې بهير دى، چې په ګڼو ښوونځيو كې دې ستونزې د زده كړې منظم بهير له خنډ سره مخامخ كړى دى.

كه د سهار له شپږو بجو نه د ماښام تر پنځو بجو پورې په څلورو ټايمونو يا وختونو كې د لوست بهير وويشو، نو هر يوه درسي وخت يا ساعت ته به درې ساعتونه يا ۱۸۰دقيقې ورسيږي، پداسې حال كې چې يو زده كوونكى بايد په ورځ  كې شپږ درسي ساعته، چې هر ساعت څه نا څه  ۴۵ دقيقې وي، لوست وكړي، خو له بده مرغه، چې په هيواد كې د پورتنيو يادو ستونزو له كبله، دغه بهير ټكنى شوى او د زده كوونكو په ښوونيز سيستم كې بې نظمي رامنځته شوې او درسي ساعتونه ډير لنډ دي، چې پدې ډول نه يوازې ښوونكي نه شي كولاى، چې درسي پلان يا مهال ويش په بشپړ ډول  تطبيق كړي، بلكې زده كوونكي هم له هغه څخه ګټه نه شي پورته كولاى. په دې توګه په څرګند ډول وينو كله، چې تعليمي كال ختمېږي، نو زده كوونكو لا نيمايي كتابونه نه وي لوستي.

يوې انځورېزې رسنۍ همدا تېره اوونۍ يو تصوير خپور كړ او په هغه كې يې د يوه ښوونځي يو زده كوونكى وښود،چې  د يوې پوښتنې په ځواب كې يې وويل: زه په لسو بجو ښوونځي ته ځم او په يوولس ، يوولسنيمو بجو بېرته راوځم. كه څه هم د دغه زده كوونكي دا خبره تر ډېره بريده سمه او په ځاى نه بريښي خو د دې خبرې پخلى كوي، چې درسي ساعتونه ډېر لنډ شوي او زده كوونكي كومه اساسي ګټه ترې نه شي پورته كولى.

پداسې حال كې، چې د طالبانو د  دولت له سقوط نه وروسته او د نوي دولت په منځته راتګ سره، د نړيوالو او ګاونډيو هيوادونو پاملرنه زموږ هيواد ته را واوښته او پدې ډول د هيواد  د پرمختګ او بيارغونې په خاطر ډيرې مرستې تر لاسه شوې، چې بيا هم په خواشينۍ سره بايد وويل شي، چې له دغو مرستو څخه په هيڅ يوه برخه كې په سمه او اساسي توګه ګټه نه ده پورته شوې.

په ټوليزه توګه زموږ په هيواد او په تيره بيا په كابل ښار كې لا هم د ښار د واټونو، سړكونو، بريښنا، اوبو او د ژوندانه د نورو آسانتياوو، نه شتون او خراب حالت د اندېښنې وړ دى. په كابل ښار، شاوخوا سيمو او لرې پرتو ولايتونو كې زده كوونكي تر خيمو، ونو او حتى تر سور لمر لاندې پرته له ميز او څوكۍ څخه په زده كړو بوخت دي.

د كتابونو، لابراتوارونو، مسلكي ښوونكو او نورو درسي موادو كمښت بله اساسي ستونزه ده، چې د زده كوونكو د زده كړې پروسه له خنډ سره مخامخ كوي او لكه څنګه، چې ښايي زده كوونكي زده كړه نه شي كولاى.

يوه بله د پام وړ او بنسټيزه ستونزه په هيواد كې د ښوونكو اقتصادي  كمزورتيا او  اړتياوې دي، چې په هيڅ دولت او حكومت كې ورته پاملرنه نده شوې.

ښوونكي، چې د هيواد د راتلونكي نسل روزونكي او د پوهې، ښوونې او روزنې خوځنده ځواك دى، دې ته اړتيا لري، چې هوسا او آرامه ژوند ولري.

پداسې حال كې، چې زموږ ښوونكي په ډير لږ معاش خپل ژوند په مخ وړي. سر بيره پر دې، چې د ژوندانه اړتياوې يې پوره نه دي، له ډول  ډول نا خوالو سره هم لاس او ګريوان دي.

لكه څنګه چې يادونه وشوه، په تېرو پنځو كلونو كې زموږ دولتي چارواكي يوازې دې ته خوشاله وو او د يوې سترې لاسته راوړنې  په توګه يې ترې يادونه كوله، چې ګواكې په مليونونه نجونو او هلكانو ښوونځيو ته مخه كړې، خو هيڅكله يې په اساسي توګه دې ته پاملرنه نه ده، كړې چې په څه ډول دغو په مليونونو زده كوونكو ته درسي اسانتياوې برابرې كړې. په تېرو كلونو كې څومره مرستې، چې له افغانستان سره وشوې لازمه وه، چې د ښوونې او روزنې د بهير د پرمختګ او پراختيا لپاره اساسي ګامونه پورته شوي واى. په داسې حال كې، چې نه له هغو مرستو څخه منطقي ګټه پورته شوه،بلكې د معارف د كچكول د پيسو حساب هم ورك پاتې شو. ډېرى كارپوهان په دې اند وو، چې د معارف د كچكول له طرحې سره به په رښتينې توګه د معارف د پراختيا او پرمختګ لپاره كار وشي، چې داهم ونه شول او زموږ معارف لا هم د ستونزو په منګولو كې مروړل كېږي.

اوس هم زموږ چارواكي د معارف د وضعې د ښه كولو خبرې كوي، خو دغه خبرې به هغه وخت مثبتې ثابتې شي، چې د نوموړي وزارت چارواكي د يوې سنجول شوې ستراتېژۍ له مخې د معارف ستونزو ته دپاى ټكى كېږدي، پرته له دې د زياتو پيسو راجذبول هم كوم درد نه شي دوا كولى.

ليكونكې: امنه مايار

 د ښځو وزارت، بايد نور ګامونه هم اوچت كړي  

په كوچني، كم او له ټاكلي عمر څخه مخكې د نجونو ودول زموږ په هيواد كې يوه بنسټيزه او د  ډيرو ستونزو زيږنده موضوع ده.

د افغانستان سترې محكمې او د ښځو چارو وزارت، د مديكال مونديال موسسې په مالي مرسته په هيواد كې د ودونو د ثبت او راجستر د پروګرام  د لومړي پړاو كار پيل كړى دى.

په دغه پروګرام كې، له خلكو غوښتل كيږي، چې خپل او د خپلو اولادونو ودونه په محاكمو كې ثبت او راجستر كړي.

د دغه پروګرام لومړى پړاو به، چې موخه يې د ودونو قانوني كول او په زور او جبر له واده كولو څخه مخنيوى ښودل شوى په كابل كې پلى شي.

د مديكال مونديال موسسې د چارواكو په اند، چې د دغه پروګرام مالي لګښت په غاړه لري، د دغه پروګرام په پلي كولو سره به حقوقي مراجع پدې وتوانيږي، چې د كورنيو ستونزې له قانوني لارو چارو حل و فصل كړي. د هغو څيړنو پر بنسټ، چې دغې موسسې تر سره كړي دي، دا په ګوته كيږي، چې په كابل ښار كې  ډيرى خلك دا غواړي، چې د  دوى ودونه دې په محاكمو كې په رسمي ډول  ثبت او راجستر شي. خو دا نه ده څرګنده، چې دغه پروګرام به د هيواد په لرې پرتو او هغو سيمو كې ، چې هلته سيمه ييز دود  او دستور په پراخه كچه حاكم دى عملي شي او كه نه؟  ځكه موږ پدې پوهيږو، چې زموږ په هيواد كې، ښاري ژوند له كليوالي ژوند سره ډير توپير لري.

په ښارونو كې ښځو ته نسبي  آزادي او حقوق وركړ شوي دي او ښځې له خپلو ځينو حقوقو لكه: زده كړه، له كوره بهر كار كول او داسې نورو څخه برخمنې دي، خو په كليو او بانډو كې ښځې او نجونې  حتى د  زده كړې حق، چې د اسلام په سپيڅلي دين كې هم پرې ټينګار شوى نه لري.

نجونې او ښځې له ډول ډول تاوتريخوالي سره مخ دي، نجونې په كم عمر او بدو كې وديږي، كونډه ښځه د خپلواك ژوند كولو حق نه لري.

د بيلګې په ډول د هغې نجلۍ يادونه كوو، چې په نهه كلنۍ كې يوه څلويښت كلن سړي ته واده شوې او اوس د ډيرو  دردوونكو صحي  ستونزو له كبله په جمهوريت روغتون كې بستري ده.

همدا شان په ګڼو سيمو كې كله، چې يوې كورنۍ ته له بلې كورنۍ سره د شخړې له كبله كومه ستونزه پيدا شي او يا هم د كوم چا مړينه تر منځ وي نو په بدو كې يې بيا هم مظلومه او خواره نجلۍ وركوي. دې ته ورته په سلګونو حتى په زرګونو،  نورو پيښو څخه هم  يادونه كولاى شو.

دا چې دغه پروګرام به زموږ په هيواد په تيره بيا كليوالو سيمو كې تر كومه بريده بريالى وي، په راتلونكي كې به يې پايلې وګورو، خو د هيواد د محاكمو چارواكي په دې اند دي، چې د دغې طرحې په وړاندې كولو او اجرا سره به په دې وتوانيږي، چې په زور او مخكې له وخت څخه د  واده كولو او په بدو كې د نجلۍ له وركولو څخه مخنيوى وكړي.

دا، چې د ښځو چارو  وزارت پر دغه نوښت لاس پورې كړى، د  ډيرې ستاينې وړ دى او دا تمه كيږي، چې په راتلونكې كې د نوموړي وزارت له خوا د ښځو د  نورو ستونزو د لرې كولو په چار كې نور نوښتونه هم تر سره كړي.

د دې  لپاره، چې د ښځو وزارت هڅې مثبتې ثابتې او احساس شي، لازمه ده، چې خپله ډيره توجه  د افغانستان لرې پرتو او كليوالي سيمو ته واوړي، ځكه ډيرۍ  ښځې هلته له ګڼو ستونزو سره مخامخ دي.