RSS  

د زده كوونكو مسمومول،بل جنايت

څه موده وړاندې (د ثور په ۶) د پروان ولايت د مركز چاريكارو د ښار، د نجونو په صادقي ليسه كې د مسموم كوونكو موادو په وسيله ۴۲ تنه زده كوونكې مسمومې شوې، چې تر هغه څو ورځې وروسته (د ثور په ۲۱) بيا هم د همدغه ولايت د مركز چاريكارو ښار په حره جلالي ليسه كې ۶۰ تنه زده كوونكې په سمي موادو مسمومې شوې او د درېيم ځل لپاره د كاپيسا ولايت په آفتابه چي ليسه كې د ثور په (۲۲) د سلو تنو په شاوخوا كې زده كوونكې، ښوونكي او نور كاركوونكي د سمي موادو په وسيله مسموم شول، چې وروسته له يو څه مودې د پروان ولايت امنيتي مسوولينو د دې پيښو د تړاو په تور د دوو تنو د نيولو خبر هم وركړ.

خو له بده مرغه په دې وروستيوكې مو خبر تر لاسه كړ، چې د بدخشان ولايت د حصارك ولسوالۍ په يوه ليسه كې هم په لسهاوو زده كوونكې مسمومې شوې او د هغه ځاى صحي چارواكي وايي، چې دا يو ډول ناروغي ده، چې (ميرګي) ته ورته ده او هغه څوك، چې پرې اخته كيږي په خوله يې ځګونه راځي او وروسته بيا بې هوشه كيږي. خو پوښتنه دا ده، چې ولې دا ناروغي په ښوونځيو كې؟ آيا كومې پيښې، چې څه موده مخكې يې شاهدان وو، په جدي توګه وڅيړل شوې او كه نه؟ داسې نه شي، چې يو ځل بيا د سولې او آرامۍ دښمنان د تيرو كلونو په څير له دې لارې زموږ د نوي نسل د زده كړې او تحصيل مخه ونيسي.اړينه خو دا ده ، چې امنيتي ارګانونه د داسې پيښو د مخنيوي په لار كې جدي ګام اوچت كړي اودا مسله بابيزه ونه ګڼي ، ځكه چې دا هم د دښمن بل شوم پلان دى،چې د هيواد د ښوونې او روزنې په لار كې خنډ رامنځ ته كړي.

هسې خوهم زموږ د ښوونې او روزنې د بهير په وړاندې بيلابيل خنډونه پراته دي، چې تر ټولو زيات بيا دغه ستونزې زموږ د خويندو په وړاندې ډيرې محسوسيږي او وينو، چې په لرې پرتو او نا امنه سيمو كې نجونې د څومره ستونزو په ګاللو د زده كړې د حاصلولو په لار كې ګام ږدي.

امنيت د تعليمي بهير د ښه او ګړندي پر مختللو لپاره لومړنۍ اړتيا ده. لكه څنګه، چې ليدل كيږي، د افغانستان په ځينو جنوبي ولايتونو كې نجونې زده كوونكې د امنيت د نشتوالي له كبله، ښوونځيو ته نه شي تللى يا يې ښوونځي له منځه تللي او يا خو د دولت د مخالفينو له خوا د هغوى په مخ تړل شوي دي او نه شي كولى، چې خپلو زده كړو ته دوام وركړي، كه چيرته دغه نا امني سږ كال هم همداسې دوام ومومي بې له شكه ډيرې نجونې به، چې غواړي زده كړې وكړي، د زده كړو له بهير څخه پاتې شي.

په هغو سيمو كې، چې د نجونو ښوونځي شته هم دي، د هيواد  د نا امنو او نا مساعدو  شرايطو  او هغو فسادونو له وجهې، چې په ټولنه كې حاكم دي نجونې په ډاډ او اطمينان نه شي كولاى ښوونځي ته لاړې شي او دا، چې په دې وروستيو كې حتى په هغو ښوونځيو كې، چې امنيت هم نسبي ښه دى بيا د هيواد دښمنان د سمي موادو په پاشلو غواړي، چې دغه بهير له ستونزو سره مخ كړي، د ښوونځيو د ادارو او اړوندو امنيتي چارواكو دنده ده، چې جدي پاملرنه ورته وكړي او پرې نږدي، چې د هيواد د سولې او پرمختګ دښمنان خپلو شومو اهدافو ته په رسيدو سره د هيواد د پرمختګ اوسوكالۍ مخه ونيسي.

د ښوونې او روزنې په برخه كې كومې نورې ستونزې، چې د ښوونځيو نجونې او هلكان ورسره مخ دي او نه شي كولى، چې د خپلې زده كړې پروسه په ښه توګه مخ ته يوسي، هغه د درسي خونو، ميز او څوكۍ، كتابونو، مسلكي ښوونكو او لابراتوارونو نشتوالى دى.

د هيواد په كچه په هغو سيمو كې، چې امنيت ښه او يا نسبي شتون لري، ډيرى زده كوونكي د درسي خونو د نشتوالي له كبله تر خيمو لاندې او يا په آزاده فضا كې درس وايي. دا هغه ستونزه ده، چې په پسرلي او دوبي كې د بارانونو د وريدو  او ګرمۍ له امله د ناروغيو ښكار كيداى شي.

د كتابونو نشتوالى او يا نا منظم ويش، هغه ستونزه ده چې د زده كړې بهير له ډير غټ خنډ سره مخ كولى شي.

كه څه هم د ښوونې او روزنې وزارت په دې وروستيو كې د دغه بهير د ښه كيدو په لار كې هلې ځلې پيل كړې او يو شمير تړلي ښوونځي يې د زده كوونكو پر مخ پرانيستي دي او د ښوونكو د ظرفيتونو د كچې د لوړيدو او هغوى ته د لوړو معاشونو د وركړې په لاره كې يې هڅې پيل كړې، خو دا ټول هم امنيت او سولې ته اړتيا لري او هيله من يو، چې د هيواد امنيتي ارګانونه په دې برخه كې له ښوونې او روزنې وزارت  سره مرسته او ملاتړ يې وكړي.  

كندهارۍ نجونې په انټرنټ زده كړې كوي

ښوونه او روزنه د هرې ټولنې د نيكمرغۍ بنسټ جوړوي ، چې په اساس يې د يوې ټولنې او هيواد راتلونكې اټكل كيږي او دا جوتيږي، چې د پوهو ، كارفهمو ، با درايته او متخصصو وګړو پر مټ كېداى شي يوه ټولنه د پرمختګ او برياوو لوړو پوړيو ته ورسيږي .

خو له بده مرغه په افغانستان كې د كلونو كلونو تحميلي جګړو په نتيجه كې دغه بهير سخت ټكنى شوى دى او همدا وجه ده، چې شاوخوا پنځه نيم مليونه هغه ماشومان، چې په ښوونځيو كې د شموليت په شرايطو برابر هم دي، زده كړې نه شي كولى او د سواد له نعمته بې برخې دي.

 د دې په څنګ كې امنيتي ناخوالې ، د ښوونكو، ښوونځيو كمښت او د كورنيو اقتصادي ضعف د هغو عواملو په ډله كې راځي، چې د دغه بهير په لا ټكني كولو يې خپل اغېزښندلى دى.

خو پر دې  ټولو ستونزو ، ناخوالو اونيمګړتياوو سربيره كله، چې د هېواد د ښوونيز سيستم په برخه كې د كومې بريا او مخته تلنې خبر مو ترغوږونو شي، د خوښۍ احساس كوو، په تېره بيا، چې دا بريا د هېواد په يوه نا امنه او لرې پراته ولايت كې وي.

له څه وخت راهيسې د هېواد په جنوب د كندهار په جګړه ځپلې ولايت كې څه د پاسه ٧٠٠ زده کوونکي د انټرنېټ پر مټ د کاناډا هېواد په ښوونځيو او پوهنتونو کې زده کړې کوي، چې څلور سوه يې نجونې دي . په جنگ ځپلي سويلي ولايت کندهار کې د ښوونې او روزنې بهير د هېواد ترنورو ولايتونو زيات ټکنى دى، په ولسواليو کې د نجونو او هلکانو په لسگونه ښوونځي تړل شوي او زده کونکي يې له يوه ورک برخليک سره لاس او گرېوان دي، خو اوس له همدغه کندهاره داسې خبر خپرېږي، چې ۷۰۰ او پنځوس تنه زده کوونکي د انټرنېټ پر مټ ځانگړې او لوړې زده کړې کوي. دا اسانتيا په کندهار ولايت کې افغان کاناډا ټولنيز مرکز برابره کړې او د خورا ستاينې وړ ده.

د دغه ګام اوچتول، هغه هم په داسې يوه ولايت كې ، چې د امنيتي ستونزو او د پوليسود كمزوري رول له كبله يې د مكتبي نجونو پرمخونو په رڼا ورځ تېزاب پاشل كېږي، خورا د قدر وړ دى او د دې سپيناوى كوي، چې د پوهې او زده كړې مخالفان په خپلو بدو كړنواوعملونو، هومره هم، چې ويره خوره ده، د نجونو د زړورتياوو مخه نه شي نيولى او دا مبارزه به ښځې لاپسې چټكه كړي، ځكه زده كړه لكه څنګه چې د نارينه وو حق دى، د ښځو حق هم دى او هرهغه څوك، چې له ښځو څخه دا حق واخلي، ښځې به  يې سخته مقابله وكړي.

د كندهار ولايت د ښوونې او روزنې د چارواكو په وينا په دې ولايت كې ټول ټال  ۳۶۹ليسې شته ، چې ۷۷۵۹۷زده كوونكي په كې زده كړې كوي ، چې ۱۳۴۲۰ تنه يې نجونې دي . د دغو ښوونځيو له ډلې څخه ۱۳۷يې تړل شوي . همدا شان په ګاونډي ولايت هلمند كې بيا ۲۲۶ ښوونځي شته، چې ۵۹يې فعال او ۱۶۹ يې يا سوځول شوي او يا هم د بيلابيلو ستونزو له كبله تړل شوي دي.

په كندهارولايت كې د انټرنيټ له لارې د نجونو د زده كړې مسئله داسې مهال راپورته كېږي، چې د ښوونځيو د پيل كېدو نېټې ته هم زيات وخت نه دى پاتې. پروسږكال د تعليمي كال د پيل پرمهال د ښوونې وزارت چارواكو ويلي وو، چې نږدې شپږنيم مليونه زده كوونكو، چې  ۳۰ سلنه يې نجونو جوړوله، ښوونځيوته تلل،چې دا دافغانستان په تاريخ كې يو  بې سارى زيرى وګڼل شو، هماغه مهال دا هم وويل شول ، چې دغه شمېر زده كوونكو  ته د يو سلو څلوېښت زره ښوونكو له خوا روزنه او زده كړه وركول كېده او سږكال هيله كېږي، لكه څنګه چې د ښوونې وزارت نوې رهبرى وعده كړې ده، د هېواد په نا امنه ولايتونو كې هغو زده كوونكو ته د زده كړې اسانتيا برابره كړي ، چې ترې بې برخې دي.

پرهرحال چارواکي كه څه چې  له ۲۰۰۱ كال څخه راپه دې خوا  د ۲۰۰۰ او يا ترهغو د پورته ښونځيو د جوړېدلو خبره كوي خو دوى بيا دا خبره نه ده كړې، چې له دغه ښوونځيو څخه څومره يې د کتاب، لابراتواراو نورو درسي توكوڅخه بې برخې دي، د ميز او چوکۍ خبره خو بيخې كيږي نه.

افغان ماشومان، ربړې او كړاوونه

د جوزا ( غبرګولي ) يوولسمه نيټه د ماشوم له نړيوالې ورځې سره سمون لري ، چې په ټوله نړۍ كې لمانځل كيږي ، خو زموږ په هيواد كې د ماشومانو وضعيت ته په كتو سره بايد څه ډول له دغې ورځې څخه يادونه وكړو؟

زموږ په هيواد كې د څه د پاسه دريو لسيزو جنګ جګړو له كبله د ماشومانو د ښوونې او روزنې، روغتيا اواقتصادي وضعيت ته جدي پاملرنه نه ده شوې.

د هغو سر شمېرنو او څېړنو له مخې، چې په تيرو كلونو كې ترسره شوې د افغانستان د نفوس په سلو كې ۵۲ ماشومان او كوچنيان جوړوي، چې عمرونه يې له ۱۸ كلونو ښكته دي او شمېر يې ۱۳ مليونه تنو ته رسيږي.

سربيره پر دې په افغاني ټولنه كې ماشومان له كله نه، چې خپل ښى اوچپ لاس پېژني د ژوندانه د ناخوالو له كبله له ډول، ډول  ستونزو لكه اقتصادي، صحي او نورو سره لاس او ګريوان وي.

دغه راز ډيرى وخت ليدل شويدي،چې له دا ډول بې وزله ماشومانو څخه  د مخدره توكوپه قاچاق ، غلا ، كيسه برۍ او نورو ناوړه اوغيرانساني چاروكې ګټه پورته كېږي .

كه څه هم، چې  په تيرو اوو كلونو كې بيلابيلو ټولنو د ماشومانو د حقوقو نارې سورې پيل كړې، خو هيچا هم افغان بچيانو ته د زړه له كومې هڅه اوكارندى كړى.  لا هم په هيواد كې جګړې روانې دي او هره ورځ په بمباريو، ځانمرګو بريدونواود چاودنو په ترڅ كې زموږ لسګونه تنه ماشومان  وژل كېږي.

په افغانستان كې د ماشومانو پر بد او ناوړه وضعيت د بشر د حقوقو خپلواك كميسيون هم خپله انديښنه څرګنده كړې او له دولت اونړيوالې ټولنې څخه يې غوښتي، چې په افغانستان كې دې د هغو ماشومانو د وضعيت د ښه والي په خاطر پاملرنه وكړي كوم، چې د سړك او واټونو پر مخ كار كوي.

زموږ په ټولنه كې  د ماشومانو په وړاندې تر ټولو بده او ځورونكې پديده، جنسي تاوتريخوالى دى ،چې  يو زيات شمير پيښې يې ثبت او  راجسترشوي او عاملين نه يوازې د قانون منګولو ته نه دي سپارل شوي او كه سپارل شوي هم وي، د هېواد دقضايي ارګانونو له لوري يا خوشې كېږي او يا داسې لنډمهالي سزاوې ګالي، چې هغوى ته دعبرت سبب نه ګرځي.

د ګوتو په شمېر يو شمير كورنۍ شته دي، چې اقتصادي ستونزې نه لري او ماشومان يې په موجود كې چاپېريال كې له هرډول روزنيزو امكاناتو برخمن دي او په ټولنه كې د دا ډول كورنيو شمېر خورا راښكته دى، حال دا چې د افغانستان ډېرى كورنۍ له ډول ډول ناخوالو سره لاس او پنجې نرموي.

 د كورنيو د خراب اقتصادي حالت له كبله ماشومان مجبور دي، چې د كورنۍ له مشرانو سره د نفقې د پيدا كولو په خاطر ډيرو شاقه او له توانه وتلو كارونو ته مخه كړي.

په هر صورت داسې ، چې زموږ په ټولنه كې ماشومان له تاو تريخوالي سره مخامخ دي په هيڅ يوه بل هيواد كې به يې سارى نه وي ، ځكه په نورو هيوادونو كې ماشومانو ته له هر پلوه ډيره پاملرنه او توجه كيږي ، ځكه دوى په دې باور دي ، چې دغه تنكي ګلان د هر هيواد راتلونكي جوړوي ، نو كه سم وروزل شي ، بې له شكه به هغه ټولنه پرمختللې او هوسا وي .

نو افغان دولت ته په كار ده، چې پورتنيو ټولو فكتونو او ننګونو ته جدي پاملرنه وكړي او افغان ماشومانو ته د ژوندانه ټولې آسانتياوې برابرې كړي تر څو مو په راتلونكې كې يوه نيمكمرغه او هوسا ټولنه په برخه شي.

د يوې وروستۍ خبرې په توګه ويلاى شو، چې دولت، نړيوالې اومدني ټولنو ته په كار ده، چې د ماشومانو حقونو ته په پاملرنې سره هغوى ته د زده كړې، ښه ژوند او روغتيايي اسانتياوو په برابرولو كې هڅاند واوسي او پرداسې لاروچارو غور وكړي، چې له مخې يې د ماشومانو په ژوند كې پوره پوره بهبود او ښه والى ترسترګو شي.

د پرله پسې وعدو يوه ژمنه عملي كېدونكې ده

د مسلكي ښوونكو كمښت، د تدريسي امكاناتو نشت، د درسي كتابونو او نصاب نه موجوديت، په تېره بيا د ښوونكو د معاشونو لږوالى او د سرپناه نه لرل له هغو عواملو څخه ګڼل كېږي، چې د ښوونيز بهير كچه يې خورا راټېټه كړې او دا ندېښنه راولاړه شوې، چې د افغانستان د پوهنې وزارت به په دې ونه توانېږي، چې په لنډ وخت كې د زده كوونكو د زده كړې كچه لوړه كړي.

پوښتنه دا ده، كله چې ښوونكي د ژوندانه لپاره حد اقل هغه نسبي آرامتيا هم ونه لري او د معلمۍ ترڅنګ په څو نورو كارونو هم بوخت شي، په لوى لاس د ورځني تدريس لپاره د تياري زمينه، د مطالعې له لارې د خپلې پوهنېزې سطحې د لوړولو، د زده كوونكو د ارزيابۍ او د هغوى د كورنۍ دندې ليدنه، د ورځنۍ اړتيا له مخې زده كوونكو ته د درسي موادو د راغونډولو هڅه او نورې ضروري اړتياوې له منځه ځي ، ايا خود په خوده د زده كوونكو د زده كړې كچه نه راټېټېږي او بيا په داسې يو وضعيت كې دا هيله كيدلى شي، چې وړ او تكړه زده كوونكي دې ټولنې ته وړاندې شي، حال دا چې ټول په دې پوهېږي، چې له يوه معياري معارف پرته او د زده كوونكي د تحصيلي كچې له لوړولو پرته ناشونې ده، چې د هېواد راتلونكې سمسوره شي.

په تېرو اووكلونو كې له ښوونكو سره هركال، د معاشونو د زياتولو او د سرپناه د برابرولو وعدې وركړل شوې دي، خو دغه وعدې پخپل وخت نه دي ترسره شوي او د عملي كېدو په برخه كې يې ډېر ځنډ راغلى او يا هېرې شوې دي.

 د معاشونو ترڅنګه د افغان ښوونكو يوه ډېره ستره ستونزه، د سرپناه نه لرل دي، ډېرى ښوونكي دا شكايت لري، په كوم معاش، چې دولت يې ورته وركوي، نه شي كولى، چې د كورونو كرايې پرې كړي.    

تېر كال د پوهنې مخكيني وزير ښاغلي حنيف اتمر ويلي وو، چې دوى د افغان ښوونكو لپاره په ۲۴ ولايتونو كې سل جريبه ځمكه د سرپناه د برابرولو لپاره په نظر كې نيولې ده، خو دغه لړۍ لكه څنګه چې تمه كېږي، هومره جدي نه ده نيول شوې او له دې كبله په څرګنده ډول دا ثابته نه ده، چې د ښوونكو دغه ستونزه كله اوارېږي.

د سرپناه نه لرل، هغه ستره ستونزه ده، چې تر ډېره بريده يې د ښوونيز بهير پر كيفي كچې اغېز ښندلى، ځكه زموږ ښوونكي د خپلو كورنيو د نفقې د برابرولو او د كورونو د لوړې كرايې د پرې كولو لپاره دې ته اړ دي، چې څو ځايه كار وكړي او دا هغه څه دي، چې خود په خوده د ښوونكو وړتيا اغېزمنوي او نه شي كولى، لكه څنګه چې په كار ده، ښوونيز بهير مخ ته يوسي.

تېره اوونۍ رسنيو رپوټ وركړ، چې د پوهنې وزارت د هغې ژمنې پر بنسټ، چې په ۲۴ ولايتونو كې به خپلو ښوونكو ته سل جريبه ځكمه وركوي، په مزارشريف كې ۳۵ زره ښوونكوته يوه يوه نمره ځمكه وركړل شوه. دا خبره د پوهنې وزارت د بيا بيا ژمنو په لړ كې يوه ستره پراختيا ده او دا هيله پيدا كوي، چې بالاخره افغان ښوونكي، چې هيڅ ډول امكانات نه لري او د ډېرو سختو شرايطو په شتون كې تدريسي چارې مخ ته وړي، د سرپناه څښتنان كېږي. دا هغه څه دي، چې د ښوونكو د روحي آرامتيا سبب ګرځي او كولى شي، چې تر دې وروسته په پوره خاطرجمعى خپلې تدريسي چارې منظمې كړې او په دې توګه زموږ ښوونيز  بهير كچه، چې ډېر ځله تر انتقاد لاندې ده، لوړه شي. داهم خبره هم د پام وړ ده، چې ښوونكي به د دغو نومرو د اخيستلو په بدل كې ټاكل شوې پيسې په قسطونو وركول او له معاش څخه به يې ګرځي. خو لكه څنګه چې د دمګړۍ د ښوونكو معاشونو لږ دې ټولو ته دا پوښتنه مطرح، چې ښوونكي څرنګه كولاى شي، چې د خپلو دغو لږو معاشونو څخه دا قسطونه وركړي؟

د پوهني وزارت دا هم ويلي، چې د سږكال له پيله به تر راتلونكو دوو كلونو پورې د ښكوونكو په معاشونو كې هم د پام وړ زياتوالى ترسترګو شي او ښوونكې به دې ته اړ نه وي، چې د خپلو كورنيو د اړتياوو د پوره كولو لپاره څو ځايه كار وكړي.

ائتلافي ځواكونه په ښځو هم بمباركوي!

افغانستان ته د ناټو او ائتلافي ځواكونو له راتګ راهيسې د دوى په ځمكنيو او هوايي عملياتوكې په سلګونه افغانان وژل شوي دي، چې خورا زياته برخه يې بيا  د كليو اوبانډوهغه بې ګناه ښځې اوماشومان جوړوي، چې يا په خپلو كورونو او يا په پوله او پټې كې په نښه شوې دي.

 په افغانستان كې د بهرنيوځواكونو خپلسرو او بې پرسانه وژنو د خلكو په زړونو  كې د دولت او بهرنيو ځواكونو په وړاندې د كركې او نفرت اورونه بل كړي او ځاى ځاى خلكو په لاريونو او ګواښنو هم سرفه نه ده، چې د څرګندو بيلګو په توګه يې د پكتيا ولايت او په تېركال كې د ننګرهار ولايت د خلكو له لاريونونو او له غوسې ډكو اعتراضونو څخه يادونه كولاى شو.

اوس اوس د ټولو افغانانو په وړاندې په افغانستان كې د ميشتو بهرنيو ځواكونو په اړه د خلكو نظر تر زياتې كچې بدل شوى او داسې انګيرل كيږي ، چې د دوى مرګ ژوبله د دولت او بهرنيانو په وړاندې هيڅ ارزښت نه لري.

 په هيواد كې د ميشتو بهرنيو ځواكونو له خوا  د خپلسرۍ دغې لړۍ  د تير كال په پرتله زور اخيستى او يو زيات شمير ملكي وګړو ته مرګ ژوبله اوښتې ده . د ۱۳۸۶ كال د وري په ۲۸ مه د بشري حقونو د څار نړيوال سازمان په  ۱۶۶ مخيز رپوټ كې د امريكايي او ناټو ځواكونو په عمليات كې د ټول ټال ۳۲۰ تنو د وژل كيدلو خبر وركړاى و. خو د ۲۰۰۷ ميلادي د پاى پرمهال د ملګرو ملتونو سرمنشي بان كې مون ډاګېزه كړه، چې په تېريوه كال كې په افغانستان كې اته زره تنه عام وګړي، په بمباريو، ځمكنيو عملياتو، چاودنو، د سړك د غاړې په بمي بريدونو او ځانمرګي بريدونو كې وژل شويدي.

د تير كال د كب د مياشتې په ۱۳ نيټه ائتلافي ځواكونو د ننګرهار په بټي كوټ ولسوالۍ كې تر يوه ځانمرګي بريد وروسته پر عامو خلكو په رڼا ورځ ډزې وكړې ، چې ۱۶ تنه پكې ووژل شول او۳۵ تنه ټپيان شول .

همدارنګه د تېركال د كب په ۱۵ د ائتلافي ځواكونو په هوايي بريد  كې د كاپيسا ولايت د نجراب ولسوالۍ د يوې كورنۍ ۹ تنه ووژل شول .

همدا شان د تير كال د ثور د مياشتې په ۲۹ د سره صليب نړيوالې ادارې اعلان وكړ ، چې د هرات ولايت په څلورو كليو كې د ائتلافي ځواكونو په عملياتو كې څه د پاسه ۵۰ تنه ملكي وګړي وژل شوي ۱۷۳ د استوګنې كورونه نړيدلي او نژدې ۲۰۰۰ كورنۍ هجرت ته اړ شوې دي .

همداشان دې ته ورته نورې پيښې هم تير كال د دغو ځواكونو لخوا رامنځ ته شوې ، چې وروسته بيا دغو ځواكونو د بښنې غوښتنه كړې .  

خو دا دى سږ كال بيا د هيواد په بيلا بيلو سيمو كې د ائتلافي او ناټو ځواكونو لخوا په رامنځته شويو هوايي او ځمكنيو عملياتو كې د ملكي وګړو ، ښځو ، ماشومانو او سپين ږيرو د وژل كيدو خبرونه تر غوږو كيږي .

همدا يوه اوونۍ وړاندې په پكتيا ولايت كې د ائتلافي ځواكونو په عملياتو كې، چې د هغه ولايت په مټا خان ولسوالۍ كې ترسره شول، ۴۸ تنه ووژل شول،  چې ۱۶ يې ښځې او ۱۱ تنه يې ماشومان وو.

په ولسي جرګه كې د دغه ولايت استازې شريفه زرمتۍ بيا وويل، چې د يوشمېر كسانو مړي څاګانوته هم غورځول شوي وو.

دغو ځواكونو د جوزا د مياشتې په ۲۴- ۲۵ – ۲۶ په دغو ولايتونو كې خپلو عملياتو ته دوام وركړ ، چې پكې ۸ تنه ديوې كورنۍ او ۱۱ تنه د بلې كورنۍ غړي ووژل شول.

وروسته تر دغو عملياتو د دغو سيمو خلكو په لاريونونو لاس پورې كړ ، چې په ترڅ كې يې دغو ځواكونو ته خبردارى وركړ ، چې كه د دغه ډول په خپل سرو عملياتو مخه ونه نيول شي ، خلك به دې ته اړ شي ، چې ځاى ځاى راپورته شي اوپردولت باندې كلك  اعتراضونه وكړي، چې پايلې به يې له غميزو ډكې وي او بيا به يې هيڅ بهرنى او كورنى قوت مهار نه كړاى شي ، چې بيا هم د دغو لاريونونو په ترڅ كې د خلكو او دولتي كسانو تر منځ نښتې رامنځ ته شوې ، چې څوتنه پكې ټپيان او ووژل شول.

په هر صورت د يوې لنډې پايلې په توګه ويلى شو ، چې كه چيرته د دغه ډول نا همغږو  او په خپل سرو عملياتو مخه ونه نيول شي ، نو په رښتيا به هم  له خلكو سره  د دولت او بهرنيو قوتونو په وړاندې كركه او نفرت زيات شي او يو ځل بيا به خلك دې ته اړ شي ، چې غرونو ته مخه كړي ، چې پايلې به يې نه يوازې دولت بلكې ټولو نړيوالو ته د زغملو وړ نه وي .

د سوالګرو ټولول، اساسي كه سمبوليكه؟

څو ورځې وړاندې د كار او ټولنيزو چارو وزارت اعلان وكړ، چې د كابل ښارله سړكونو او بازارنو څخه به د ثور يا غويي د مياشتې له لسمې نيټې څخه وروسته سوالګر ټولوي او د جمهور رئيس حامد كرزي هغه حكم به عملي كوي، چې په دې وروستيو كې يې د يوې وينا په ترڅ كې ګدايي منع اعلان كړې وه او ويلي يې وو، چې سوالګري يوه لويه ستونزه ده او دى به هڅه وكړي، چې له واټونو او كوڅو څخه هغه سوالګر ټول كړي، چې د خلكو د اذيت او ځورونې سبب ګرځي.

لكه څنګه، چې حامد كرزي په خپله وينا كې د سوال ګرو ډيريدو ته په اشارې سره دغه موضوع يوه جدي او ټولنيزه ستونزه بللې، په همدې اساس ويلى شو، چې د كابل په ښار كې د ګدايانو ډيريدلو نه يوازې دا، چې د ښار بڼه بدله كړې، بلكې كه د سوالګرو د ډيريدو مخه ونه نيول شي او په دې اړه مسوول چارواكي د پام وړ عملي او چټك ګامونه پورته نه كړي، ښايي ډيرې ناوړه پايلې ولري ځكه، چې د ګدايانو ډيرى برخه ښځې او ماشومان جوړوي او ځنې سياسي كارپوهان په دې باور دي، چې د سوالګرو د ډيريدو ستونزه د يوه طرح شوي پلان له مخې هغه ستونزه ده، چې د ځينو مافيايي كړيو له خوا د يو شمير خاصو اهدافو د ترسره كولو لپاره په كار اچول كيږي، چې له دې جملې څخه په ټولنه كې د اخلاقي فساد ډيروالى، د مخدره توكو قاچاق، غلا او نورهغه څه دي، چې د سوالګرۍ له ستونزو سره نيغ په نيغه اړيكه  لري.

بل د پام وړ او اساسي ټكى دا دى، كله چې دغه سوالګر ټوليږي آيا يوازې د دې په خاطر،چې يوه مړۍ ډوډۍ ورته وركړل شي او كله، چې بيا موقع په لاس ورشي بيرته ښار او واټونو ته ووځي او په سوالګرۍ لاس پورې كړي او كه كومه اساسي لاره او چاره د دوى د ژوندانه د اړتياوو د پوره كولو په خاطر په پام كې نيول شوې او دوى به په مناسبو كارونو او كسبونو ګمارل كيږي ، ځكه چې يوازې دوى ته د نس مړول به اساسي چاره نه وي بلكې دوى به بيا هم په مفته ډوډۍ خوړلو عادت كيږي .

يوه خبره، چې دلته يې راوړل اړين بريښي هغه دا ده، چې ګدايي نن سبا د يو كسب او حرفې بڼه خپله كړې او ځنې ګدايان پرې ماشومان د پيسو په مقابل كې استخداموي.

په هيواد كې درې لسيزو جنګ جګړو د نورو بدمرغيو تر څنګ دا هم را په برخه كړې ، چې په زرهاوو ښځې مو كونډې او ماشومان مو يتيمان شي او دا جوته خبره ده ، چې دا كونډې او يتيمان د هغو پلرونو زامن او هغو ميړونو ښځې دي ، چې يا يې د جنګ په جبهه او يا يې په بمي ، راكټي او انتحاري حملو كې خپل ژوند له لاسه وركړى،  خو له بده مرغه نن ورځ ، چې د دوى اولادونه او د كورنۍ غړي له كړاوونو سره لاس او ګريوان دي ،د مرستې څوك يې نه شته.

خو اوس ، چې افغان دولت د دغو سوالګرو د ټولولو پريكړه كړې، يو مثبت او ګټور ګام دى، خو په دې شرط، چې ورته د كار زمينه مساعده او كومې اقتصادي ستونزې، چې لري حل شي.

او كه چېرې يوازې او يوازې د هغوى پر اعاشه او اباطه كولوفكروشي، څرګنده ده، چې دا به يوه مقطعي حل لاره وي او كومه مثبته نتيجه به ونه لري.

ولې ځان سوزونه؟

په دې وروستيو كې د هرات په ولايت كې د ځان سوزونو پيښې زياتې شوې او د دغو پيښو زياتيدل يو ځل بيا د ښځو په وړاندې د تاوتريخوالي څرګندويي كوي او دا په ګوته كوي، چې ښځې څومره او په كومه كچه تر تاوتريخوالي لاندې دي، چې له دغه ظلم او زور زياتي څخه د خلاصون په خاطر ځان سوزونې ته، چې تر ټولو سخته وژنه ګڼل كيږي، حاضريږي.

خو دا، چې ولې د ځان سوزونې ډيرى پيښې په هرات ولايت كې تر سره كيږي، د دغه ولايت نژدې والى له ګاونډي ايران هيواد سره نيغ په نيغه اړيكې لري او داسې ويل كيږي، چې دا ناوړه پديده هيواد ته  له ايران څخه را اوښتې ده.

زموږ په ټولنه كې د ښځو او نجونو په وړاندې تر زياتې كچې تاوتريخوالى شته او حتى په ځينو لرې پرتو سيمو كې خو بيا دا تاوتريخوالى په دود بدل شوى. كه څه هم له تيرو اوو كلونو راپديخوا، چې كوم بنسټونه د ښځو د حقوقو د تامين په لار كې په هڅو لګيا دي، څه ناڅه په دې توانيدلي، چې ښځو ته په ټولنه كې د حق په وركولو كې مرسته وكړي او په كورنيو او ټولنه كې د دوى په وړاندې له تاوتريخوالي څخه د كار اخستو مخه ونيسي، خو دې كار يوازې په لويو ښارونو او هغو كورنيو كې د عمل جامه اغوستې، چې يو څه روڼ اندي كسان دي. خو له بده مرغه په كليو او بانډو كې بيا هماغه د پخوا په شان نجونې د پيسو په مقابل كې خرڅيږي، په بدو كې وركول كيږي، په كم عمر او په زوره وديږي، جنسي تيرى پرې كيږي او په پاى كې د كورنۍ د غړو لكه ميړه، خسر، ليور او نورو لخوا وهل، ټكول كيږي او يا خو د ژوند له ناخوالو څخه دومره په تنګيږي، چې په خپله ځان سوزوي او يا په بل ډول ځان وژنې ته پناه وړي.

موږ ډيرى وخت د ښځو په وړاندې د تاوتريخوالي د تر سره كيدو شاهدان يو او كولاى شو ووايو، چې افغانه ښځه د تاريخ په اوږدو كې د منفي ذهنيتونو په شتون له جنسيتي توپير سره مخامخ شوې ده ، چې دغه توپير هر وخت او په هر ځاى كې شته او د يوه فرهنګي ارزښت په توګه يې په افغاني ټولنه كې ريښې ځغلولې دي .

زموږ په هيواد كې هغه ښځې، چې په ټولنيزو چارو كې برخه لري او د معاش په نامه له يوه امتياز څخه برخمنې دي، د هغو ښځو په پرتله، چې له كوره بهر نه وځي او رسمي دندې نه لري، لږ له تاوتريخوالي سره مخامخ كيږي، ځكه دوى د نارينه و تر څنګ د كور د اقتصاد په پياوړتيا كې برخه اخلي او له بلې خوا دوى تحصيل لرونكې او روڼ اندې هم دي.

خو موږ يوازې د ښاري ښځو ژوند ته په كتو سره نشو كولاى، د هغوى د حقونو د تامين يا نه تامين ارزونه وكړو بلكې د هيواد په لرې پرتو سيمو كې زموږ خويندې په ډير بد او ناوړه حالت كې ژوند كوي او اصلا د حق تر نامه لاندې كومه كلمه هم نه پيژني، پاتې لا څه، چې دوى زده كړه وكړي او يا هم له كور څخه بهر ووځي او يا هم د نظر وركولو حق ولري. په هر صورت د ځان سوزونې ناوړه او شومه پديده پر ښځو باندې د نارينه او كورنۍ د نورو غړو له خوا له حده زيات زور زياتى او ظلم څرګندوي ، چې په پايله كې يوه ښځه دې ته حاضريږي، چې خپل ژوند ته چې د نړۍ ټولو موجوداتو ته د خداى وركړه او پيرزوينه ده د پاى ټكى كيږدي.

مخدره مواد،كور ورانى ښامار

وروستۍ شميرې او ارقام ښيي ،چې د هيواد په دوو بلخ او هلمند ولايتونو كې د روږدو كسانو شميره تر پخوا مخ په زياتيدو ده ، چې د بلخ په ولايت كې ۹۰زره او په هلمند كې ۷۰ زره تنه په نشه يي موادو روږدي دي،چې په كې ښځې او ماشومان هم شامل دي.

زموږ د هيواد له اساسي او مهمو ستونزو څخه يو هم په مخدره توكو روږدې كيدل دي، چې له بده مرغه زموږ يو زيات شمير هيوادوال پرې اخته دي، چې د پراخيدو كچه يې د ټولنې په بيلابيلو قشرونو او طبقو كې خورا زياته او د پام وړ ده او  ورځ تربلې يې په شميره كې زياتوالى راځي.

په هيواد كې د يونيم ميليون په شاوخوا كې كسان په ترياكو، هيروئينو او نورو نشه يي توكو روږدي دي ، چې په هغو كې ښځې او ماشومان هم شامل دي. د نورو ستونزو او ناخوالو تر څنګ،چې زموږ د هيواد د ښځو لمن يې نيولې دا ستونزه هم  ډيره دردونكې ده، چې كه د پراخيدو مخه يې و نه نيول شي، اور به يې د ډيرى كورنيو لمن هم ونيسي، چې بيا به يې د مهار او له منځه وړلو كار ډير ستونزمن وي.

زموږ په هيواد كې ښځې د بيلابيلو لاملونو له كبله روږدي شوې، چې علل او عوامل يې ډير دي. تر ټولو د مخه د هغوى روحي او رواني ستونزې دي، چې ډيرى ښځې په دې اند، چې د نشې له لارې به وكړاى شي، د څه وخت لپاره د رنځ او غم پيټى يې له اوږو لرې شي او رنځ او غم به له ياده وباسي مخدره توكو ته مخه كوي.

بله دا، چې په هغو كورنيو كې، چې نارينه په مخدره توكو روږدي دي، د دې لپاره چې د خپلو ښځو له مقاومت او مخالفت سره مخ نه شي، هڅه كوي خپلې ښځې هم پدې ناوړه عمل اخته كړي.

ځينې ښځې بيا د شاقه كارونو د سرته رسولو او دارو درملو د نه درلودلو له وجهې د دې لپاره، چې خپل دردونه او ستړيا يې د څو شيبو لپاره له منځه وړې وي اعتياد ته مخه كوي.

په ځينو نورو سيمو كې ښځې د غاليو په اوبدلو بوختې وي او د دې لپاره، چې ماشومان هغوى ته مزاحمت ونكړي، هغوى ته ترياك وركوي څو آرامه بيده شي، چې د وخت په تيريدو هغه په دغه ناوړه او وژونكو موادو روږدي كيږي او د هغوى د كورنۍ شيرازه د بربادۍ پر لوري ځي.   

په هيواد كې د مخدره توكو د كركيلي، قاچاق او خپريدو يوه بله اساسي ستونزه د امنيتي چارواكو نه پاملرنه او د هغو په مخنيوي كې د دوى نه وړتيا ده ،ان تر دې ،چې ځينې دولتي او لوړ پوړي چارواكي د مخدره توكو په قاچاق كې د لاس په لرلو تورن هم دي.

د دغه كور وراني ښامار په وړاندې د مبارزې په خاطر بايد د هغه د كښت، قاچاق او خپريدو په مخنيوي كې ډيره هڅه او هاند وشي.

خاصې محكمې بايد هغو كسانو ته جوړې شي كوم، چې غواړي زموږ بې وزلي او مظلوم هيواد وال په دغه ناوړه عمل اخته كړي او جزا دې ورته وركړل شي.

د روږدي كسانو د تداوي په خاطر دې ځانګړي مركزونه جوړ او هغوى دې تر جدي درملنې او پاملرنې لاندې ونيول شي.

كه څه هم يو شمير د علاج مركزونه شته، خو د معتادينو د شمير په پرتله ډير لږ دي. دغه ستونزه نه يوازې په هيواد، بلكې په نړيواله كچه  لمن پراخوي  او د افغانانو لپاره يوه زړه بوږنوونكې پيښه ګڼل كيږي.

نو بالاخره د يوې ټوليزې پايلې په توګه ويلاى شو، افغان دولت ته پكارده، چې په سږني كال كې د نيشه يي توكو په وړاندې په خپله مبارزه كې رښتنى واوسي او د دغه ناوړه بوټي په له منځه وړلو كې د نړيوالې ټولنې پوره ملاتړخپل كړي او كه نه، نو دا بحران به د افغانستان د راتلونكي نسل لپاره له زغمه وتلى وي

ايډز د شلمې پيړۍ ښامار

په دې وروستيو كې په هيواد كې د ايډز ناروغۍ د پيژندنې او درملنې لومړنى مركز په كابل كې پرانستل شو،چې پكې به ناروغان په وړيا توګه تر درملنې لاندې نيول كيږي.

په افغانستان كې د ايډز ناروغۍ د ناروغانو شميره مخ په زياتيدو ده او تر اوسه د ټول هيواد په كچه ۵۵۰ تنه په دې ناروغۍ اخته دي، چې دا شميره صحي مركزونو ته د دغو كسانو له ورتګ څخه په ډاګه شوې ده. همداشان چارواكو ګواښنه كړې، چې شايد دغه شميره د ټول هيواد په كچه د ۲۰۰۰ نه تر ۲۵۰۰ پورې ورسيږي.

خو ځينې كارپوهان بيا په دې ګروهه دي، چې ښايي دغه شميره تر ۴۰۰۰ تنو پورې هم ورسيږي. په افغانستان كې ډير داسې بالقوه عوامل شته، چې په دغې ناروغۍ د ككړو كسانو په شمير كې د پام وړ زياتوالى راولي. له هيواد څخه مهاجرتونه، د معتادو كسانو لخوا د ككړو پيچكاريو استعمال ، د نا مشروع جنسي اړيكو درلودل ، هغه څه دي، چې د دغې خطر ناكې ناروغۍ د خوريدو لمن پراخوي.

په نړۍ کې د ايډز دناروغۍ له پيژندلو کابو  درې لسيزې تيريږي  په دغه لنډ وخت کې دايډز له امله کابوديرش ميليونه کسان  مړه شوي دي  او اوس هم څه باندې ديرش ميليونه نور په دې ويروس ککړ دي .

 داپه داسې حال کې دي، چې هر کال کابوپنځه ميليونه نورپه  دغه ويروس ککړيږي .

 په دغو کسانوکې  څه نا څه اويافيصده دافريقا دصحرا په جنوبي هيوادونوکې ژوندکوي ددې سيمې په ځينوهيوادونوکې په هرو دريو لويانوکې يو کس په دغه ويروس ککړ دى .

ايډزيواځې په 2005 ميلادي کال کې پنځه مليونه اوپنځه لکه کسان ووژل، چې داشمېره په ټولوجګړوکې د وژل شووکسانوله شمېرې سره د پرتلې وړنده په تېرو ديرشوکلونوکې ديرش مليونه کسانو په ايډز ناروغۍ داخته کېدو له امله خپل ژوندونه له لاسه ورکړى دى  او څلوېښت مليونه کسان نورهم ددې وژونکې ناروغۍ لېږدوونکي دي .

  ايډز د اوسنۍ پيړۍ تر ټولو وژونکې ناروغي ده هغه ناروغي، چې له پيژندنې يې ٢٥ کاله تيريږي، خو  څه د پاسه ٢٤  ميليونه انسانان يې د مرګ کندې ته استولي دي د غه شميره  په نولسمه پيړۍ کې د طاعون د ناروغۍ او ډيرو جنګونو او سيلابونو له قربانيانو ډيره ده.   ملګرو ملتونو له ايډز سره د مبارزې  ادارې  د دسامبر دمياشتې لومړۍ نيټه له دغې وژونکې ناروغۍ سره د مبارزې ورځ اعلان کړې ده، چې د ايډز نړيواله ورځ بلل کيږي.                                                                                                       

 له ايډز سره د مبارزې ورځ له دې امله مهمه ده، چې نړيوالو ته ورپه زړه کوي، چې ايچ آي وي        ويروس اوس هم  شته دى  او له منځه نه دى تللى   او ضروري ده، چې د ختمولو لپاره يې اساسي اقدامات وشي.

د سيمې په كچه افغانستان هغه هيواد دى، چې ډېر ژر د دغې مهلكې ناروغۍ ښكار ګرځېدلى شي، ځكه يو زيات شمېر افغانان د تېرو جګړو او دوامدارې اوزګارتيا له كبله نږدې ګاونډيو هيوادونو ته كډوال شوي او په بېلابېلو بڼو د دغې ناروغۍ ښكار شوي دي. اوس، چې دغه هيواد وال بېرته راګرځي، دغه ناروغي هم ورسره رادرومي، دغه د بېرته راستنيدو لړۍ، چې ورځ په ورځ پراختيا مومي ورسره د دغې ناروغۍ د انتقال وېره هم زياته ده. كه څه هم اړوندې ادارې او چارواكي يو لړ امار او ارقام په دې برخه كې وړاندې كوي، خو دا هيڅكله هم هغه واقعي ارقام نه ارايه كوي، چې څومره افغانان د ايډز په ناروغۍ اخته دي.

وړم كال هم د عامې روغتيا وزارت يوه څيړنه تر سره كړې وه ، چې دهغې په ترڅ كې دا څرګنده شوې وه ،چې شايد زموږ زيات شمير هيوادوال په دې ناروغۍ د بيلابيلو عواملو له كبله اخته وي ، چې بې له شكه د ډېرې اندېښنې او تشويش وړ ده او ضروري ښكاري، چې زموږ چارواكي او اړوندې ادارې د نړيوالو هيوادونو او موسسو په ملتيا د دغې ناروغۍ د لا خورېدو مخ نيوى وكړي. د دې ناروغۍ د مخنيوي لپاره په كار ده، چې د تشخيص او مشورې د مركزونو د جوړولو ترڅنګ د ټول هيواد او په تېره بيا د لويو ولايتونو په كچه د درملنې مركزونه رامنځته كړي او نړيوال دې ته وهڅوي، چې په دې برخه كې لا زياته مرسته ورسره وكړي.

دغه ناروغي په افغانستان كې بدنامه ناروغي ګڼل كېږي او ډېرى خلك هغه په جنسي روابطو پورې تړي، نو له دې كبله ډېرى خلك روغتيايي مركزونو ته له مراجعې څخه ډډه كوي.

پر نورو لارو سربېره لكه څنګه، چې دمخه ورته اشاره وشوه، ايډز هغه ناروغي ده، چې د مخدره موادو د استعمال له لارې هم سرايت كوي، د ملګرو ملتونو د سازمان د وروستيو احصاييو او ارقامو له مخې دم ګړۍ په افغانستان كې، له  يو مليون نه پورته خلك په مخدره توكو روږدي دي او له دې جملې څخه تقريبا ۷۰۰۰ تنه دغه معتادان تزريقي مخدرات كاروي، چې په خواشينۍ سره تراوسه د دغو كسانو معاينات هم نه دي ترسره شوي، چې دا په خپل ځاى د ډېرې اندېښنې وړ خبره ده اود ايډز د ناروغۍ پراختيا يوه ستره نړيواله اندېښنه ده.

 ښځې ژورنالستانې خپلې ستونزې پخپله ښې حلولاى شي

په هيواد كې له څه د پاسه ديرش كلن ناتار، جنګ، جګړو او ناخوالو وروسته او د انتقالي دولت په منځ ته راتګ سره، سربيره پر نورو ټولنيزو برخو، په رسنيو كې هم د ښځو ونډه څه ناڅه پراخه شوې او ښځو د پخوا په پرتله وكولاى شول، چې د ژورناليزم ډګر ته ور ودانګي او په ټولنه كې د خپل فعاليت او كار وړتيا په ډاګه كړي. كه څه هم په تيرو دوو كلونو كې، چې په هيواد كې نا امنۍ ډيرې شوې، زموږ هغه خويندې، چې په رسنيو كې دندې تر سر كوي، له يو شمېر ستونزو او ګواښونو سره مخامخې دي

 په تيرو دوو كلونو كې زموږ د څو تنو ژورناليستانو خويندو وژل كيدل هغه څه دي، چې دغه ټكي ته د تائيد مهر ږدي. د طلوع تلويزيون خبرياله شيما رضايي، د شمشاد ټلويزيون ويانده پيغله څانګه آماج او د جبل السراج د آزادې راډيو چلوونكې ميرمن ذكيه ذكي هغه ژورنالستانې دي، چې په ناڅرګند ډول ووژل شوې او پرته له دې، چې د مړينې علل او عوامل يې په ګوته شي او يوازې او يوازې د هغوى د ميړينې د خبرونو په خپرولو او د خواشينۍ په ښكاره كولو بسنه وشوه او وروسته بيا د ټولو له ذهنونو هيرې شوې او هيڅ ډول جدي غبرګون يې د وژلو په خاطر د چارواكو له خوا ونه ښودل شو.

په هيواد كې د هرې ورځې په تېرېدو او د ناامنيو د خورېدو له كبله ورځ تر بلې د ژورناليزم د فعالينو او كاركوونكو په وړاندې ستونزې او ګواښونه هم زياتېږي او يو شمېر ژورنالستان د خپل مسلك په وړاندې د تعغد له مخې په بېلابېلو بڼو قرباني كېږي، په تيره بيا دغه ناوړه او نا امنه شرايط زموږ د هغو خويندو پر فعاليتونو تر نورو ډير اغيز ښندي، چې په دې برخه كې فعالې دي.

دا ستونزه خو هغه وخت لاپسې ډېر محسوس وي، چې ګورو زموږ خويندې ژورنالستانې له كابل ځينو لويو ښارونو پرته نه شي كولاى، چې د هيواد لرې پرتو سيمو كې د رپوټ يا خبر جوړولو په موخه لاړې شي. اندېښمنونكې خبره لا دا ده، چې زموږ دغه ژورنالستانې حتى ځينې وخت په ښارونو كې هم كله، چې د يوې موضوع د څيړلو يا رپوټ جوړولو په خاطر په ټولنو كې راڅرګنديږي، د ځينو خلكو له ناوړه غبرګون او چلند سره مخامخ او ځورول كيږي او حتى زموږ يو شمير هغه خويندې، چې د ښځينه رسنيو په راس كې دي او مسووليت يې په غاړه لري، د هيواد دښمنانو له ګواښ سره مخامخې دي او هر وخت او ناوخت ورته اخطارونه وركول كيږي، چې له خپلو دندو څخه ګوښه شي.

خو له دغو ټولو ناخوالو او ستونزو سره سره په دې وروستيو كې په ملي كچه داسې هڅې روانې دي، چې افغان ژورنالستانې په ټولنه او نړۍ كې مطرح شي او وكولى شي، چې خپل غږ اوچت كړي. د دې هڅو په لړ كې د افغانستان د سفما ټولنې په نوښت، د ښځو ژورناليستانو د كار د لا ښه والي او آسانتيا په خاطر يوه آزاده ښځينه ټولنه د سفما ( د ښځو( په نامه جوړه شوه، څو د ژورناليزم د كورنۍ ښځينه غړې په كې په ښه توګه فعاليت وكړي، د ستونزو حل لارې په كې ومومي. په دې لړ كې يوه مثبته پراختيا دا هم ده، چې ويل كېږي د دغې ټولنې له لارې به افغان ژورنالستانې د جنوبي اسيا هيوادونو د ښځو له ستونزو او كاري فعاليتونو له څرنګوالي څخه باخبرې شي، ځكه كه څه هم په دغو هيوادونو په تيره بيا افغانستان كې د ژورناليستانو ښځو د فعاليت ساحه پراخه شوې، خو لا هم ورته د تصميم نيولو پوره واك نه دى وركړل شوى.

د دغې ټولنې په جوړيدو سره به ژورناليستانې وكولاى شي، چې خپلو كاري وړتياوو ته وده وركړي. د هيواد اوسنيو شرايطو ته په كتنې سره د داسې يوې ټولنې جوړېدل پخپل ځاى يو نيك او مثبت ګام دى او دا هيله كېداى شي، چې له دې لارې زموږ ژورنالستانې د يوې مرجع په شتون كې د افغانو ښځو او ژورنالستانو ستونزو او مشكلاتو ته رسيده ګي وكړي، خو دا هله شونى ګڼل كېږي، چې د داسې ادارو مشران او غړي په پوره جديت او قاطعيت سره خپلې دندې سمبالې كړي او د دوى هڅې يوازې او يوازې سمبوليكې نه وي.

دا يو څرګند حقيقت دى، چې زموږ خويندې ژورنالستانې د خپلو وړتياوو د لوړولو لپاره، ډېر كم امكانات په لاس كې لري، خو د همدغو كمو امكاناتو په شتون كې بيا هم د دوى هڅې د ستاينې او قدر وړ دي، كه چېرته تر دې وروسته د داسې خپلواكو ټولنو په جوړولو سره د دوى د وړتياوو د لوړولو لپاره كوښښ وشي دا باور موجود دى، چې دوى به وكولى شي، چې دغې نيمګړتيا ته د حل لاره راوباسي.